A full and critical edition of the text of Hugo Grotius' De Iure Praedae Commentarius (IPC) as preserved in the single extant manuscript, Leiden UL, BPL 917.

Jan Waszink <j.h.waszink@law.leidenuniv.nl>

Next Page Start Previous Page Additions/Deletions First Finished Version Finished Version

Idem et lege fieri potest: nec alio differunt ista, nisi quod legis perpetua quaedam ratio est, aequitas scilicet. Aequitas ▸

in eo consistit, ut lucra cum damnis compensentur. ▸Sunt autem damna non unius generis; cum alia nolentibus, alia volentibus accidant. Nolentibus accidit rerum ab hostibus ereptarum amissio. Volentes aut operam aut opes impendimus. Certum autem est obligari mandatorem mandatario ob iacturam quae non ▸ casu, sed occasione mandati contigit.

De factis sumtibus, quin et hi recuperentur mandati iudicio nunquam dubitatum est.

▸

Ad operae mercedem quod attinet, ea quidem Iure Romano exigi non potest nisi pacta sit, sed non eo minus iure naturae debetur quo benefacientibus benefacere vicissim tenemur. atque ei rei argumento est, quod multis casibus, cum civilis actio deficiat, ad referendam pro opera gratiam quasi ex naturali aequitate extra ordinem mandatores compelluntur. Hinc sunt quae proxenetica, ▸ ἑρμηνευτικὰ, μήνυτρα, φιλάνθρωπα, et aliis nominibus vocantur salaria: unde colligimus in caeteris ad exigendum non iuris gentium rationem, sed auctoritatem civilem deficere, ut in pactis, iure Quiritium, in ▸venditione quae fide de pretio habita contrahitur iuxta Platonem, Neque enim credendus est nihil alteri imputare qui suis plerumque rebus neglectis alienis vacat, cum magna hominum pars victum habeat in opera quotidiana. Neque novum ▸ in iure id quod fit et id quod datur inter se comparari. Quare cum mutuis utilitatibus amicitiae contineantur, is qui res alterius procurat eundem sibi ad remunerandum naturaliter habet obligatum.

▸

auxiliarium et subditorum ratione▸ ut pro iactura, et impensa verum etiam pro opera susceptricem belli rempublicam. Quanquam enim singuli subditorum publicis commodis inservire debent, illud tamen ▸ ▸quod aut dando aut faciendo quispiam societati amplius quam pro sua parte impendit a reliquis repeti posse, ut in omni re communi accidere videmus.

Hoc tamen ab auxiliaribus subditi

, quod auxiliares iuri suo nisi propriis pactionibus derogare non possunt, ▸ autem subditorum reipublicae legibus immutari ▸▸, quia semel usu suadente ita convenit ut, communi utilitati privata posthaberetur: atque ita saepe ▸ ut a republica subditi damna bello accepta, non recuperent.

Exempla sumamus ex Romano Iure. Primum cum placuisset bello capta utrimque capientibus cedere, rem civis Romani ab hoste occupatam constabat ▸

hostis factam esse: a quo si reciperetur ipso iure non ad civem redibat, sed ad rem publicam: quia res scilicet in bonis illius inveniebatur qui reipublicae debebat. Videbatur igitur ▸populus Romanus spoliato civi ad reparationem ▸iacturae obligari. Sed hoc sublatum est, tum ne aerarium belli praesertim tempore nimiis erogationibus exhauriretur, tum ne quis ea ▸ facilitate illectus res suas minus fortiter defendendo hostium opes augeret.

Mox nonnullae species occurrerunt, in quibus aequius utiliusque visum est rempublicam iuri suo eatenus cedere, ut sine damno suo ▸

civium damnis consuleret, hoc est, ut res ex hostibus ▸. Hinc ius nascitur Postliminii in ▸legibus Romanis notissimum De eo quod ad praedae considerationem satis sit videamus. Nam de postliminio inter exteras nationes, deque hominibus qui aut bello redeunt aut recipiuntur, longa et ab instituto aliena sit disceptatio.

Romani agros postliminio redire voluerunt. Nam cum sine annona res bellica sustineri non posset, et plerique periculis deterriti curam agrorum deponerent, praecipue si nulla sua negligentia sed vi hostium maiore (quod plurimum in rebus soli evenit) expulsi, ▸

spe omni in posterum recuperandi destituerentur, indemnitatis quodam pacto excitandi homines fuerunt ut possidere fundos et colere vellent. In rebus mobilibus non idem observatur: non modo quia earum difficilis est indagatio, sed quoniam dubiis temporibus ▸ oneri verius quam usui est, timidosque interdum et imbelles facit, ita ut ▸impedimenta non absurde iidem Romani appellaverint. Excipi ▸ debuerunt quaecunque bello usum habent, ut naves ▸ et onerariae, non autem piscatoriae et quae voluptatis causa ▸, equus et equa non omnis sed fraeni patiens, mulus etiam clitellarius. Nihil enim utilius est quam habere ad manum copiam earum rerum maximam, quas subita saepe ▸ requirit. ad eas igitur comparandas invitari cives oportuit, praesertim cum etiam sine culpa amitti soleant, ut de equis scribit Marcellus. Nec minus evidens est cur ex hoc rursus ordine eximi debuerint ea quae sine flagitio non amittuntur, ut arma militis.

Et haec quidem remedia in rem, ut ita dicam, prodita sunt. Nam rebus in potestatem nostrarum partium non redactis ut aliunde iacturam ▸

, lege constitutum non est: quod ipsum hodieque observamus, nisi quatenus ▸ extra ordinem interdum affectis damno certum quid ex praeda capienda ▸, quae sunt quasi in bello Repressaliae.

Operae autem bellicae praemium nulla ex re utilius, quam ex praeda dissolvitur. nam ita et respublica sumtum non facit, et hostis depauperatur, flagrantiore ad cuncta milite, qui sciat ▸

etiam sibi se vincere. Non autem omnis praeda assignatur, (id enim nimium foret) sed certum aliquod genus eiusve pars, idque ea lege ut quod quisque ceperit suum faciat. Hoc modo incertum belli periculum incerto vicissim commodo rependitur.

Quicquid ex tali legis assignatione ad singulos pervenit, proprie et peculiari quodam significatu vocis alioquin generalis, ▸

praeda dicitur: quam Varro dictam existimat quod manu pariatur, ego a praehendendo verius elisa litera duriore. ▸ Itaque opponuntur publicari et in praeda esse. Diversarum autem civitatum diversa hac in re instituta sunt. De eo fere convenit agros ex hostibus captos in praeda non esse, sed publicari. Contrarium in rebus mobilibus seque moventibus receptum videtur, hac etiam ratione, quia non satis expeditum est earum possessionem a singulis detentoribus revocare.

Huc igitur melius quam ad priorem illum locum ▸

quod Iuris civilis et pontificii interpretes, e Theologis etiam nonnulli, produnt res mobiles hostibus ereptas fieri ▸singulorum capientium. ▸ enim non ex primario ut diximus gentium iure procedit, sed ex positivo, cuius ▸ pars magna sunt consuetudines. ▸ directa est acquisitio, sed brevi manu.

Praeterea vero regula ista sine discrimine admittenda non est. Praeda aut in excursu aut in procinctu capitur. Itali doctores illud Corrariam, hoc Butinum vocant. Res mobiles in excursu captas, non publica totius exercitus virtute, sed populabunda manu, cum eiusmodi actionum finis

prope unicus sit hostem damno afficere, et propter difficultatem inquisitionis, capientibus singulis concessam arbitror, nisi aliud actum appareat.

De praeliis et ▸

urbium quid existimabimus? Quae parta iam victoria eripiuntur victis in praeda militari esse non videntur: ▸▸ Caeterum ▸ dum scilicet
Nec temperari facile, nec reprimi potest
Stricti ensis ira,
plurimarum gentium moribus deferri singulis video. Macedones sane ▸ victores ad Pyramum amnem cum Darii castra irrumperent ingens auri argentique pondus diripuere, nec quicquam intactum ▸ praeter Regis ▸ tradito more inquit Curtius, ut victorem victi Regis tabernaculo exciperent. Sed veteri re Romana ne hoc quidem receptum fuisse apertissimis L. Aemilii apud Livium verbis ostendimus.

Sed non dubito quin id quod beneficii Imperatoris esse iam coeperat per civilium bellorum licentiam quae militi plus quam ducibus permittit in consuetudinem verterit. Ecce tibi initium a Caesare

post Pharsalicam pugnam, cum castra Pompeii daret militi diripienda addit:
Superest pro sanguine merces,
Quam monstrare meum est: nec enim DONARE vocabo
Quod SIBI quisque DABIT.

Bello ▸

civili alio Flaviani ad Cremonam ducti, quanquam nox instabat, coloniam divitem impetu volunt capere, quia maior esset per tenebras rapiendi licentia: veriti alioquin ne opes Cremonensium in sinu praefectorum legatorumque essent: ubi nobilem illam sententiam Tacitus addit:▸ expugnatae urbis praedam ad militem, deditae ad duces pertinere.

Mos paulatim in ius transiit:

Apud Procopium Salomo Praetorii praefectus militibus qui agros ereptos Vandalis sibi vindicabant ita ▸

respondet ut distinguat inter res soli et res mobiles: has enim militibus permitti: illas autem ▸penes rempublicam manere, quae et ipsos aluisset, et in nomen honoremque militum cooptasset, non ut quae barbaris adversus Romanam Maiestatem insurgentibus abstulissent praedia ipsi possiderent, sed ut in publicum ea redigerentur, unde et ipsis et caeteris, ubi usus esset, annona suppeteret: his inter alia verbis: ὡς τὰ μὲν ἀνδράποδα καὶ τὰ ἄλλα πάντα χρήματα τοῖς στρατιώταις ἐις λάφυρα ἰέναι ὀυκ ἀπεικὸς ἐῖναι· γῆν μέν ▸ τοι αὐτὴν βασιλεῖ τε καὶ τῇ ῥωμαίων ἀρχῇ προσήκειν. Captivos sane et res alias militibus praedae loco cedere nequaquam absurdum videri. sed ipsum solum ad Principem, Imperiumque Romanum pertinere.

Quo loco ius quoddam universale significari vel hinc apparet, quod extra ordinem agros etiam militibus assignari minime novum erat, ut supra attigimus. Haec autem omnia locum habent etiam tunc, cum certa laboris merces militi dicta est: quasi praeda stipendii auctarium sit, aut eius emolumenti ratione minus militi in aere solvatur. Sunt enim ubique fere gentium ▸

salaria adeo exigua, ut nisi proposita hac spe difficile sit reperire quibus placeat vitae genus militare: ▸ Nunc una haec fiducia labores sustinet, quod
horae
Momento cita mors venit, aut victoria laeta.

Nusquam autem non hodie pars praedae militi capienti cedit, pars ad rempublicam ▸

aut eius concessione ad duces belli, cuiuscunque gradus defertur: quod omnium populorum leges tam super maritimo, quam terrestri bello declarant. Quemadmodum Constitutionibus Hispanicis praedae eius quae ad militem pervenit interdum pars quinta, nonnumquam tertia, alias vero dimidia Regi debetur: et septima, interdum decima, duci excercitus.

Interdum non pars sola, sed totum genus praedae excipitur, ut naves bellicae eisdem Hispanorum legibus Principi acquiruntur. Quae vero operae et periculi ad praedam, eadem aut etiam iustior sumptuum ratio est, si quos privatus in bellum publicum fecit. Quod enim pro his impensis debet respublica commodius quam ex praeda dissolvi nequit.

Moribus Italicis capta hostium navi ▸

triens unus ad navis victricis dominum, alter ad eos quorum merces in navi victrice fuerunt, tertius ad eos qui pugnarunt pertinet. in primo impensae, in secundo periculi, in tertio operae fit compensatio.

Apud Hispanos navali bello quidquid acquiritur Regis fit, si modo ille naves cum armamentis suppeditet, annonamque militibus et nautis praebeat, neque in ullam partem Maris Praefectus venit. Quod si Regiis sumtibus instructa navis non fuerit, exhibita Regi sua portione, Praefecto item sua, reliquum inter se victores dividunt.

▸

Si quis igitur operam per se aut per alios navet bello publico, sumtum faciat de suo omne damnum atque periculum in se recipiat, idque nullo publicitus stipendio donatus, hunc quicquid hosti eripit sibi acquirere et quidem in solidum constans omnium Doctorum et communis ▸sententia est. Cum enim iniquum sit, ut ad Corinthios scribit Apostolus [στρ]ατεύεσθαι τινα ἰδίοις ὀψωνίοις, militare quenquam suis stipendiis, aut ut Syrus interpretatur, ▸suis sumtibus, ▸ scilicet spe compendii, quod subiecta ▸ et pecuarii exempla declarant, ac contra naturali aequitati consentaneum ut cuiusque rei eum sequantur commoda quem sequuntur incommoda, tacita pactione (qualis in Antichresi intelligitur) effectum videtur, ut respublica, contenta hostes sine suo sumtu ▸ infortunio, ius suum in res hostiles illi resignaret, qui vicissim in se id omne recepisset quod ipsa deberet praestare.

Verissimum autem est quod nostri Iuris interpretes docent ius belli commune et plerisque gentibus receptum semper sequendum esse, nisi quid secus aut lege aut pactione definitum sit.

Potest ▸ respublica ex illa etiam praeda quae privatis impensis sine mercede militantium capitur partem aliquam sibi excipere, aut alteri praemii loco ▸

Galliae legibus

decima excipitur, eademque Maris Praefecto addicitur. residuum penes eos manet qui sumtus faciunt, adiuncta ratione, quia ad summam rempublicam pertinet quamplurimos inveniri qui suis opibus causam publicam tueantur, navesque adversus hostem instruant.

Supra ostendimus nos non

per nosmetipsos sed per ministros etiam acquirere, quod ad ▸ bellum tum privatum tum publicum aptavimus: eiusque rei certissima attulimus argumenta, quibus consequens est, si quis privatus bellum publicum suis impensis, suis ▸, suarum rerum periculo administret, sed ad eam rem aliorum ▸ operam, quos aut certa mercede, aut de parte praedae inita pactione conduxit, hunc eorundem opera res ab hostibus captas acquirere: possessionem enim per ministros habet, causam a republica.

Plerunque autem ministris, puta nautis in bello maritimo, res quaedam leviores in praedam concedi solent. Galli despoliationem aut pilagium vocant, extenduntque ad vestem, itemque ad aurum et argentum cuius pretium non excedat decem scutatos. ▸

Interdum amplius datur▸ Iure igitur neutiquam ambiguo AD EUM QUI SUIS IMPENSIS, DAMNIS, PERICULO,▸ SUORUMQUE MINISTRORUM OPERA BELLUM PUBLICUM GERIT PRAEDA OMNIS EO MODO CAPTA PERTINET,NISI QUID EIUS IURE SPECIALI AUT PACTO EXCEPTUM SIT.