A full and critical edition of the text of Hugo Grotius' De Iure Praedae Commentarius (IPC) as preserved in the single extant manuscript, Leiden UL, BPL 917.

Jan Waszink <j.h.waszink@law.leidenuniv.nl>

Next Page Start Previous Page Additions/Deletions First Finished Version Finished Version

Meritorum etiam saepe habita ratio, sicut Marcius, quod fortiter fecisset, ex praeda Coriolana donatus est a Postumio.

Utrovis modo divisio fieret, licebat imperatori ἐξαίρετον hoc est, praecipuum sibi accipere quantum vellet, ut Ocrisiam Corniculanam Rex Tullius. Fabricius apud Halicarnasseum in oratione ad Pyrrhum: ἐκείνων δορυκτήτων ἐξόν μοι λαβεῖν ὁπόσα βουλοίμην ex his quae bello capta erant licebat mihi quantum vellem accipere. Hoc Isidorus respicit agens de Iure militari: Item praedae decisio, et pro personarum QUALITATIBUS et LABORIBUS iusta divisio, ac PRINCIPIS PORTIO.

Tarquinius Superbus, ut apud Livium est, et ipse ditari volebat, et delinire praeda popularium animos.

In ▸

divisione habita interdum ratio absentium, ut in capto Anxure Fabius Ambustus constituit, congruenter ▸Hebraeorum moribus: interdum praesentium quorundam non habita, ut Minutiani exercitus dictatore Cincinnato.

Divisio autem haec calumnias vix unquam ▸

effugit, non quia dici poterat id ipsum in potestate imperatoris non fuisse, sed quasi publicae rei ▸ privata[..] ▸ captaretur. Itaque accusati hoc nomine Servilius, Coriolanus, Camillus aliique ut ▸▸ de publico largientes. Neque tamen ▸non summa interdum ▸, ἵνα οἱ συναράμενοι τοῦ ἔργου τὸν τῶν πόνων καρπὸν κομισάμενοι προθύμως ἐπὶ τὰς ἂλλας στρατείας ἀπαντῶσιν, ut qui se operi addiderant fructu laboris percepto ad alias expeditiones obeundas fierent promtiores.▸

[insertion mark?]

Diripienda etiam praeda interdum militi concessa

post praelium aut expugnationem▸ quod antiquis saeculis rarius, sed tamen usurpatum. Exemplum dedere L. Valerius in agro Aequorum, Q. Fabius fusis Volscis, captaque Ecetra, mox alii saepe.

Hunc etiam morem alii improbant, alii defendunt. Qui improbant, dicunt avidas in direptiones manus praeripere fortium bellatorum praemia cum ita ferme eveniat, ut qui segnior sit praedetur, at fortissimus quisque laboris periculique praecipuam partem petere soleat: quae verba sunt Appii apud Livium. Contra dicitur gratius id fore laetiusque quod quisque sua manu ex hoste captum domum retulerit, quam si multiplex alterius arbitrio accipiat.

Accedit quod hoc ipsum nonnumquam aut non impediri, aut non sine maxima invidia et indignatione militum potest.▸

in expugnatione Cortuosae, cuius praedam publicari sero Tribuni cupiebant:

Quod dixi aliis interdum quam militi praedam aut pecuniam ex ea redactam concedi solere, id ferme ita contigit ut

qui tributum ad bellum contulerant, tantundem redderetur. Quin et ludos e manubiis instructos iam sub Regibus annotes. Neque tantum bellis diversis aliter atque aliter placitum, sed eadem saepe praeda ▸plures usus habuit, portione aut ipso genere distinctos. Portione, ut Camillus ex voto decimam Pythio dedit, Graecorum imitatione.

Genera praedae haec ferme sunt, homines captivi, ▸

armenta et greges, quae Graeci cum proprie loquuntur λείαν vocant, pecunia, res mobiles aliae pretiosae, aut viliores. Exempla per omnem historiam obvia sunt. Q. Fabius Volscis devictis λείαν et spolia per quaestorem vendi iubet: ▸argentum ipse defert. ▸ Volscis et Aequis devictis captivos extra Tusculanos militi donat, et in agro Ecetrano homines ac pecora diripienda concedit. L. Cornelius Antio capto aurum, argentum, aes in aerarium defert: captivos et praedam per Quaestorem vendit: militi ea quae ad victum et vestem pertinebant, permittit▸ Nec dissimile huic Cincinnati institutum, qui Corbione Aequorum oppido accepto pretiosiora praedae Romam misit: caetera centuriatim divisit. ▸ captis Veiis praeter pecuniam ex venditione captivorum nihil in publicum redegit: Hetruscis devictis, captivisque venditis ex ea pecunia aurum matronis ▸quod contulerant persolvit, pateras tres aureas in Capitolio posuit: Fabricius superatis Lucanis, Bruttiis, Samnitibus militem ditavit, tributa civibus reddidit, quadringenta talenta in aerarium retulit. Paulus victo Perseo spolia iacentis exercitus peditibus concessit, equitibus praedam circumiecti agri concessit: mox confecto bello pecuniam Regiam ▸ triumpho in aerarium tulit.

ex his quae diximus apparet praedam Iure Romano publicam esse: dispensationem eius Imperatoribus permissam ita tamen ut si ▸

commissum sibi arbitrium in rem suam fraudulenter traxisse dicerentur, legibus subiacerent: quod patet L. Scipionis exemplo, qui damnatus est quadringenta octoginta argenti plus accepisse quam in aerarium retulisset: itemque eorum, quos supra nominavimus ambitiosae largitionis reos.

M. etiam Cato in oratione quam de Praeda scripsit vehementibus atque illustribus verbis de impunitate peculatus ut inquit Gellius, atque licentia conquestus est. Unde illud affertur: Fures privatorum furtorum in nervo atque compedibus aetatem agunt, FURES PUBLICI in auro atque purpura. Idem alibi dixerat, mirari se audere quenquam capta bello signa pro supellectile domi statuere: ut et Verri invidiam peculatus auget Cicero, quod signum sustulisset et quidem captum de praeda hostium.

Sicut autem imperatores ita et milites peculatus tenebantur, qui praedam non detulissent: quippe sacramento omnes adigebantur

περὶ τοῦ μηδένα νοσφίζεσθαι μηδὲν τῶν ἐκ τῆς διαρπαγῆς, ἀλλὰ τηρεῖν τὴν πίστιν ▸κατὰ τὸν ὅρκον, nihil quenquam ex praeda interversurum, sed fidem ex religione sacramenti servaturum. Quo forte referri potest formula iurisiurandi apud Gellium qua militi imperatur nequid tollat in exercitu decemque millia passuum prope quod pluris sit nummi argentei, aut si sustulerit, ▸ Consulem proferat, aut triduo proximo profiteatur. Hinc intelligi potest quid sit quod Modestinus dicit: is qui praedam ab hostibus surripuit peculatus tenetur.▸cuius loci vel unico argumento induci debuerant Iuris nostri Professores ut crederent praedam proprietate publicam esse. Nam non est peculatus nisi in re publica, aut sacra, aut religiosa. Et sic Romanis in hac parte cum Graecis aliisque optime convenit.

Cum igitur apud [THIS PAGE IS EMPTY] ▸

accepto iure varie usi reperiuntur: ▸ enim totam praedam aerario inferebant, alii concedebant militi aut partiebantur, quod tamen suspectum ambitionis semper visum est, nec minus hoc populo quam illud militi ingratum: prudentiores interdum quid fieri placeret senatum consulebant. Ut Papirius cuncta ex Samnitibus capta in aerarium retulit, et Camillus ▸ omnes nationes praeda non privati sed publici iuris habeatur, etiamsi hoc ipsum ex naturali ratione demonstratum non esset, tamen ut lege receptum admitti debebat. Omnium enim iurisconsultorum calculo comprobatum est ▸ iis de rebus, quae nondum quaesitae sunt, sed quaeri cuivis possunt liberrimum esse reipublicae arbitrium, ita ut possit illas cui visum est addicere, aut etiam sibi applicare. Est enim ius istud acquirendi commune quodammodo, in communia autem ius est reipublicae. Ita videmus plurimis in locis ius aucupii, piscaturae, venationis, thesaurorum, derelictorum et huiusmodi rerum translatum ad rempublicam, et a republica ad Principem.

Omnino igitur BELLI PUBLICI SUSCEPTRIX RESPUBLICA PRAEDAM ACQUIRIT USQUE AD IURIS SUI SATISFACTIONEM. Sed et huic non minus quam privatis licet alienare: et post et ante acquisitionem. Post acquisitionem ut cum emtori praeda a quaestore addicitur aut alicui donatur, ut sacerdotibus a Davide, militibus a Caesare Dictatore:

Ante acquisitionem, personae certae, aut incertae. Certae, ut ▸

tabernas Romanas ab Annibale ▸ ut Doloni equi Achillis. Incertae, quae tamen certa ▸sit futura recte donari, missilia argumento sunt, quae Consul eo animo proiicit, ut ei acquirantur, quicunque ceperit, etsi ignoret ipse quid sit quisque excepturus:

Sic igitur aut respublica fit domina, AUT IS CUI PRAEDAM ACQUIRENDAM ILLA ASSIGNAVIT.

Dupliciter hoc fieri potest, aut singulari ▸

, aut lege perpetua. neque enim dubium est quin lex dominum faciat. Singulari ▸concessione, ▸