A full and critical edition of the text of Hugo Grotius' De Iure Praedae Commentarius (IPC) as preserved in the single extant manuscript, Leiden UL, BPL 917.

Jan Waszink <j.h.waszink@law.leidenuniv.nl>

Next Page Start Previous Page Additions/Deletions First Finished Version Finished Version

Sed et multis aliis de causis evenire idem potest. Saepe enim videmus a veris dominis citari omnes, quicunque super rebus possessis movere velint controversiam quo sint ipsi in posterum securiores. Verum igitur est privato in bello praedam non excludi. Nam et bellum illud quod Abrahamus adversus Regem Chodorlomarum eiusque socios gessit privatum non fuisse probatu sit difficile, ex quo tamen ille nihil veritus est praedam abducere.

Idem in bello Octavii Antoniano ▸etiam> est. Atque ita plane ut nos dicimus censet Socinus Nepos, quem sequi videtur Ayala Hispanus hac potissimum ratione, quod si bellum tale iustum est etiam iura belli et effectus locum habere debent.

Constat ergo acquiri: sed cui in bello privato videamus. Cum autem id, quod agit principaliter sui maxime causa ▸

, dico bello privato captarum dominum fieri eum qui belli auctor sit principalis: quoad ius suum consecutus sit: quod sic etiam interpretor, ut si hostis etiam aliis debeat ille tamen in praeda habeat privilegium. Primum enim damna omnia et impensae ad belli susceptorem spectant, qui scilicet iure gentium auxiliatoribus et subditis tenetur ad sumtus et dispendia.

Certum autem est ex eo quod e debitoris substantia ▸

ante omnia deduci quidquid ▸in exsecutionem imputatur: ipsa nimirum suadente necessitate, cum alioqui ne alterum quidem consequi quisquam possit nisi factis his sumtibus. Praeterea si quod ius crediti susceptor belli ante exsecutionem habuit adversus eum qui spoliatur etiam in hoc eum praeferendum non dubitem exemplo creditoris qui ante caeteros vigilaverit. Tum vero si quid superest admittentur caeteri, quibus ▸ ille bellator ▸ fuit. Et postremo loco quod restabit, id ipsi spoliato salvum esse et post bellum parta securitate restitui debet. Nam et in Repressaliis hoc usurpari Doctores consentiunt, et possessis ex decreto bonis debitorum non aliud observatur. Quod si praeda bellum privatum suscipienti, non igitur singulis occupantibus, acquiritur, primo scilicet et per se, seu naturaliter, ▸et nisi aliud actum sit.

Nec obstat quod non ipse susceptor possessionem apprehendat suo corpore. Apprehendit enim per alios aut subditos aut auxiliatores. Et de subditis quidem res expedita est. Per filios enim perque servos quasi nostri corporis partes omni ratione acquirimus: ▸

de quo inter iurisperitos facile convenit.

Sed per auxiliatores, hoc est sui iuris homines ▸

acquiri quomodo possit, plus habere videtur difficultatis. Verumtamen et hoc non incommode explicabitur, si illud teneatur auxiliatores seu belli socios nos eos dicere, qui principali accedunt. non si et ipsi sint aeque principales: nam tunc eodem quo alter iure utentur. De his ergo loquimur qui a susceptore mandatum ▸

Dicendum ergo per liberam quoque personam quae mandatum a nobis habet ut possessionem ita per possessionem dominium acquiri. Qua de re etiam videamus: nam hac sublata positione non dominium in rem, sed actionem duntaxat ▸

adversus personam consequemur: quod multum interest. Sunt quidem ista satis trita in scholis iurisprudentium alium possessorem ministerio me facere. possidere enim eum cuius nomine possidetur: ipsum autem procuratorem alienae tantum possessioni ministerium praestare. Sed dubitari potest ex naturali ratione hoc obtineat, an Iure Quiritium et Constitutione Severi: praesertim quia id utilitatis causa receptum dici videatur. Attamen non dubito quin ex iure gentium procedat: cuius rei magnum sane argumentum est, quod in civilibus acquisitionibus aliter se res habet, ut in stipulationibus, quae alieno nomine fieri non possunt. Et discrete Modestinus: quod NATURALITER acquiritur, sicut possessio, inquit, per quemlibet VOLENTIBUS NOBIS possidere acquiritur.

Sed alia fuerunt de quibus disputatum est inter veteres iuris auctores, quatenus scilicet possessio talis ignorantibus etiam nobis acquiratur, et quatenus accedente scientia procedat usucapio. Severus autem ad haec etiam regulam produxit, neque sola ut inquit utilitatis ratione sed et iurisprudentiae.

Possessio, ut in principio attigimus ex duobus est ex animo et corpore. Ab animo agendi initium esse debet, unde naturaliter nec infans primae aetatis nec furiosus nec quisquam qui non vult, possessionem acquirit. Animo autem ad ▸

possessionem naturaliter ministrare corpus debet: non tamen necessario nostrum. Paulus receptis: Possessionem acquirimus animo et corpore: animo utique nostro corpore vel nostro vel alieno. Sed alienum corpus ita demum nostro animo ad ministerium aptabitur si et ipsius animus accedat: hoc est si mandatum susceperit. Et sic intelligendum est quod dicitur posse quem per alium quod potest facere per seipsum: et ▸qui per alium facit perinde haberi ac si per se faciat.

Hoc autem in operis bellicis eo certius colligitur, quia istae quod occupant aut ut sibi occupant, aut ut ei qui bellum suscepit: Et si quidem ut susceptori, deest illis animus sine quo non possidetur: sin ut sibi, nullam habent ipsae causam per se contra adversarium: et sic non acquisitio foret sed rapina aut furtum. Nam praedam sine causa crediti procedere negavimus.

Primo igitur iure non subditi, non auxiliatores, sed ipse BELLI PRIVATI AUCTOR PRINCIPALIS PRAEDAM ACQUIRIT USQUE AD IURIS SUI SATISFACTIONEM. Rei

suae penes unumquemque arbitrium est. Unde quod quis habet dominium recte transfert: imo etiam quod habiturus est. Quo modo creditori per debitorem nostrum solvimus: quod cum fit sunt quidem acquisitiones duae, sed altera, ut Ulpianus loquitur, celeritate coniungendarum inter se actionum occultatur. Et hoc est quod in iure Romano Brevi Manu ▸dicimus.

Sicut igitur praedam postquam mihi facta est propria aut donare alteri aut in solutum dare possum aut quovis modo alienare, sic etiam dare alteri acquirendam. Quod cum fit is rei gestae ordo est, ut opera illius ad me praeda perveniat, nullo tamen momento penes [me] substitura, sed in ipsum continuo

transitura, Propterea diximus belli susceptorem dominum fieri primo ac per se et nisi aliter convenisset. Nam aut ipse fit dominus AUT IS CUI PRAEDAM ACQUIRENDAM ILLE ASSIGNAVIT.

Sequitur consideratio acquirendae praedae ex bello publico: in qua sane eo maiorem a nobis ipsis diligentiam exigimus, quia posteriores Iurisconsulti secuti Canonum interpretes ea quae sunt consuetudinis et quidem minime universalis quas[i] primarium ius gentium retulerunt: Et quidem ita praepostere ut cum saepe legissent in Iure Romano capta capientium fieri, in Canonibus autem distribui praedam publico arbitrio, alii post alios dixerint primo fieri capta singulorum manu capientium, sed tamen assignanda duci qui distribuat inter milites. quod quidem rationem nullam habet.

Nam singuli illi capientes cum causa destituantur, ut diximus, sicut in privato, ita in publico bello non possunt acquirere. In utroque enim eadem obtinent. Primum cum pertineant ad rempublicam belli susceptricem damna et impensae quae a subditis sociisque tolerantur, ut alibi dictum mox planius explicabitur, haec summo privilegio ▸

praeda deducenda sunt. Praeferenda est etiam caeteris respublica in omni iure quod habet adversus hostem, tum quia vigilavit, tum quia non temere ubique receptum est ut fiscus habeat πρωτοπραξίαν: ▸: maxime in laesae Maiestatis crimine, cui ▸ quae alterius ▸ pacem et statum turbat.

Ex his novam colligemus sententiam capta bello publico, reipublicae fieri suscipien- tis donec ipsi satisfactum sit. Quanquam cur novam dico? Apud Isidorum inter alias quae apud illum sunt aevi doctioris reliquias hoc etiam legimus: in iure militari versari praedae decisionem, et pro personarum qualitatibus et laboribus iustam divisionem: item Principis portionem. Quae verba examinanti liquido apparet ius ibi describi non τὸ τῶν συναλλαγμάτων διορθωτικόν hoc est quo reguntur contractus aequalitate ea quae est secundam quantitatem, sed τὸ διανεμητικόν quo distributiones fiunt non secundum quantitatem, sed secundum proportionem, sive Geometrica aequalitate:

Hoc autem ius distributivum, ut vocant, locum non habet inter partes, nec a partibus ad totum, sed a toto ad partes, dignitate scilicet et relatione ad totum differentes. Quare nec in aliis rebus versatur quam quae communes sunt seu publicae. Unde intelligitur in bello publico praedam naturaliter esse publicam, ante distributionem. Nec alia fuit Ambrosii sententia dicentis ex disciplina militari esse ut Regi serventur omnia. Regem enim cum dicit eum intelligit, qui vices gerit Reipublicae. Addit autem iustum esse ut his qui in adiumentum societatis fuerunt pars emolumenti tribuatur, ut merces laboris. Iam vero merces nondum nostra est, sed nobis debetur et undecunque solvi potest.

L.

Aemilius apud Livium diserte testatur capta ▸urbe arbitrium praedae non penes militem sed Imperatorem esse, qui scilicet a republica ius tale acceperat, ut mox exemplis demonstrabitur. Nec quidquam obstat vulgatissimum illud capta bello fieri capientis, id enim hanc sententiam recipit, ut ▸ hostium illa esse desinant: capientis autem nomine respublica intelligatur quae aliorum opera capit. Nam nisi hoc admittatur nihil acquiri reipublicae possidendo potest cum universitas ad eam rem opus habeat ministerio singulorum.

Quod ergo de filio et servo in bello privato idem de civibus in publico dicemus. Sunt enim non minus subditi, et quiddam ipsius reipublicae qua tales sunt. ▸

Nec refert quod cives etiam seorsim considerari possunt et sibi acquirere, cum actio belli publici a cive quatenus civis est proficiscatur. Et sicut in filio habente castrense peculium, et in servo communi distinguitur, ita hic merito dicemus id quod ex iussu et re civitatis per cives quaeritur quaeri civitati.

In sociis etiam ex mandato acquirentibus nihil hic diversum est ab iis, quae de privato bello diximus.

Caeterum qui dictum illud de bello captis ita exponunt ut primario gentium iure singulorum occupantium fieri velint uno argumento refelluntur. Illud enim ius gentium, quod ▸

naturae dici potest, nullam habet causam in acquisitionibus distinguendi inter res mobiles et immobiles: unde quo modo margaritae eodem insula in mari nata fit ▸ Agros autem ex hostibus captos sicut et civitates publicas fieri ▸ occupantium singulorum omni historia et claro Pomponii responso ita evidens est ut nemo unquam ausus sit diffiteri. Idem igitur in caeteris obtinere debet nisi quatenus posteriori Iure haec distincta sunt, ut infra explicabimus.

Hoc autem quod ratione demonstravimus omnium etiam gentium assensu, omniumque temporum memoria comprobatur: ius praedae scilicet non esse penes singulos occupantes, sed penes rempublicam eiusve Principem aut belli ducem, quatenus ius istud a republica acceperunt. Apud Hebraeos videmus praedam ad duces perlatam, neque his ▸

concessam qui manu ceperant, ▸ ne his quidem solis pugnaverant, sed partem toti exercitui datam, partem populo, partem etiam sacratam iussu divino, receptoque more. Apud Graecos nonne idem observatum est▸? Unde Homerus:
ἀλλὰ τὰ μὲν πολίων ἐξεπράθομεν, τὰ δέδασται
Omnia iam divisa quibus spoliavimus urbes.
Et Achilles apud eumdem de urbibus a se captis loquens:
τάων ἐκ πάσεων κειμήλια πολλὰ καὶ ἐσθλὰ
ἀτρείδῃ· ὁ δ' ὄπισθε μένων παρὰ νηυσὶ θοῇσι
δεξάμενος δὴ παῦρα δασάσκετο, πολλὰ δ' ἔχεσκε.
Omnibus his ingens pretio numeroque supellex
Nostra rapta manu: Regi sed victor Atridae
Cuncta tuli, celeres residens qui pone carinas
Divideret cum pauca ▸

tamen

aliis

, sibi multa tenebat.
Quare etiam publicitus:
Custodes lecti Phoenix et dirus Ulysses
Praedam asservabant: huc undique Troia Gaza
Incensis erepta adytis, mensaeque Deorum
Crateresque auro solidi, captivaque vestis
Congeritur.