A full and critical edition of the text of Hugo Grotius' De Iure Praedae Commentarius (IPC) as preserved in the single extant manuscript, Leiden UL, BPL 917.

Jan Waszink <j.h.waszink@law.leidenuniv.nl>

Next Page Start Previous Page Additions/Deletions First Finished Version Finished Version

IUSTITIAE fruendae causa bella a piis geruntur: quae ut egregie Polus Lucanus philosophus explicabat eadem in societate pax dicitur, in subditis vero adversus imperantes promtum obsequium.

De priori, quod ad voluntarie agentes pertinet, prius videamus. Pax igitur fructus iustitiae est: et Plato leges cum verae iustitiae gratia, et cum pacis ergo institutas dicit, idem significat. Vult Cicero ita bellum suscipi ut nihil aliud quam pax quaesita videatur. Sed alibi pacem non dicit esse dicendam eam quae pactio sit servitutis, sed tranquillam libertatem.

Sapientes Crispo auctore pacis causa bellum gerunt et laborem spe otii sustentant: sed interpretatur ipse cum dicit maiores nostri religiosissimi mortales nihil victis eripiebant praeter ▸

iniuriae

INIURIAE

licentiam. Inter theologos Augustinus non pacem quaeri ait ut bellum exerceatur, sed bellum geri ut pax acquiratur. Pax autem illi dicitur ordinata concordia.

Non igitur pax qualiscunque bellanti proposita esse debet: sed ea demum, quae iusta atque honesta est. Nam alioqui frustra bella susciperentur, quae tum fere necessitas exprimit cum dantur, ut ille ait, iura armis saeviora.

Cavenda igitur pax monente Tullio quae insidias contineat.

Demosthenis egregium est dictum πόλεμος ἔνδοξος ἐιρήνης ἀισχρᾶς αἱρετώτερος bellum gloriosum

pro

turpi pace eligi debet. Thucydides etiam bello dicit pacem confirmari: at siquis amore pacis bellum reformidet eum non extra periculum fore: quod et clarius explicat cum dicit, esse quidem modestorum hominum quiescere, nisi iniuria lacessitos: sed et fortium, ubi iniuria afficiantur, pacem cum bello commutare: rursumque re bene gesta, ubi tulerit occasio depositis armis redire in gratiam. Neque, ▸ aut bellorum successu extolli quemquam oportet, ▸

nec

aut

pacis otio delinitum ▸

iniurias

contumeliam

pati. Qui enim ob pacis voluptatem a belli ratione abhorret is si desideat quam celerrime tranquillitatis ista delectatione spoliabitur, qua captus ad arma

sumenda

segnior fuit. Haec ille. ▸Aquinas etiam▸ geri quidem bellum dicit pacis gratia sed bonae, non malae. Esse enim et quamdam pacem, quam Christus se negat in mundum attulisse.

Pax igitur bellanti proposita nihil est aliud quam iniuriae depulsio sive quod in idem recidit iuris adeptio, non utique sui sed interdum etiam alieni. quod in sociis manifestum est:

▸

minus tamen accidere potest in ipsis belli auctoribus, ut puta si hi quibus fit iniuria oppressi ita sint ut resistendi non habeant facultatem. Sic Abrahamus pro Lotho et Sodomi civibus bellum suscipit: sic Constantinus pro Romanis contra Maxentium.

Quis est bonus, inquit Cicero, qui facit nihil nisi sua causa? Tamen in hoc bono alieno etiam suum appetitur: interest enim securitatis omnium arceri iniurias, ne qui eas faciunt hoc ipso validiores aliquando in nos etiam exsurgant, aut alii invitentur si impunitatis multa exstent exempla. ▸

Illud etiam notatu non indignum est sicut rempublicam diximus bellum saepe suscipere publicum pro privata utilitate civis, ita et civem pro utilitate publica arma sumere, quod interdum accidit cum oppressa respublica se totam vindicare non potest. Fecit hoc Nasica adversus Gracchum, cuius quidem ▸

a bonis omnibus laudatur: fecit Octavius contra Antonium. Fecerant omnes tyrannicidae. Sed et istos manifestum est sui agere gratia. Nam sicut reipublicae interest statum civium privatim salvum atque florentem esse, ita multo magis civium rempublicam conservari.

Praeterea omnes qui ob ius alienum bello decertant necessario ius suum ad consequenda damna et impensas cum eo coniunctum habent. Damnamus igitur omnes illos qui ἐκ πλεονεξίας ▸

▸ bella gerunt etiam iustis causis.

Absit igitur a republica, magistratu, privato, ▸

bellum ▸, profunda cupido imperii et divitiarum: ▸ quae teste Seneca
Rupere faedus, impius lucri furor
Et ira praeceps.
Hoc est Augustino exprimente, nocendi cupiditas, ulciscendi crudelitas et quae alia ex illo iam ante ▸. Nam ut idem antistes docet: Apud veros Dei cultores etiam ipsa bella pacata sunt: quae non cupiditate aut crudelitate, sed pacis studio geruntur: ut mali coerceantur, et boni subleventur. Hoc est: ▸ QUI VOLUNTARIE AGUNT IUSTO ANIMO BELLUM GERUNT QUOD IURIS ▸ GRATIA GERUNT.

Nam in subditis, ut dicere occaepimus, obsequium spectatur, quod in Iure Pontificio Gregorii verbis exprimitur: Summa militiae laus inter alia bona merita haec est OBEDIENTIAM reipublicae utilitatibus exhibere. Quare et ab his abesse debent ea quae ▸

voluntariis removimus.

Sunt autem istis vitiis affines fere mercenarii, ut Plato ex Tyrtaeo probat, qui scilicet sola spe lucri ▸

pericula ▸ contemnunt. Antiphanis ▸ versus est de milite
ὃς ἕνεκα τοῦ ζῆν ἔρχετ' ἀποθανούμενος·
Qui nempe vitam ut quaerat in mortem ruit.
Non est vetitum militi salaria accipere teste ▸Paulo: in quibus etiam praedam comprehendi largiente republica aut magistratu diximus et dicemus. Sed hunc ▸ scopum proponere, vitiosum est. Similiter ▸eos qui officio publico funguntur accipere honoraria recte scimus et in his interdum mulctas civium.

Iniquum enim esset ▸

serviri omnium utilitatibus damno unius: sed alium tamen finem magistratus proponere sibi debet, bonum scilicet publicum. ▸ voluit Augustinus: Militare non est delictum, sed PROPTER praedam militare peccatum est: nec rempublicam gerere criminosum est, sed ideo gerere rempublicam UT divitias augeas, videtur esse damnabile.

Sed ▸

quod diximus de animi rectitudine in eam tantum cognitionem venit, quae cogitationes introspicit, hoc est ubi Deus de homine, aut homo de sese iudicat. At si quando in forum res ista veniat, puta si pacatus aliquis iudex de praeda decernat, omittenda sunt illa quorum ▸indicia haberi non possunt.

Prudenter itaque Scholastici bonam intentionem non requiri ad licite retinenda quae bello obvenerunt, sicut nec exsecutio quae fit iudicis iussu ex animo censenda est exsecutoris. ▸

potest de bona fide sive iustitiae opinione quam in subditis requirimus: ut ne haec quidem ▸ respiciatur, nisi forte iniustitia ▸ sit omnino evidens. Unde sequitur in iudicium id solum venire ▸ potest, videlicet imperium superioris, quo modo tradunt iurisconsulti omnes. Quod si conscientiam respicimus, ▸SUBDITI IUSTO ANIMO ID BELLUM GERUNT QUOD GERUNT UT OBEDIANT SUPERIORI.