A full and critical edition of the text of Hugo Grotius' De Iure Praedae Commentarius (IPC) as preserved in the single extant manuscript, Leiden UL, BPL 917.

Jan Waszink <j.h.waszink@law.leidenuniv.nl>

Next Page Start Previous Page Additions/Deletions First Finished Version Finished Version

▸Ex facto magistratus respublica obligatur, ut qui magistrum, aut institorem praeponunt. ▸ etiam ad paenam: tenentur enim, qui tales sibi praefecerunt unde alii acciperent iniuriam. Nam quasi in dolo versari videtur, qui homini minus idoneo credidit.

Non igitur immerito plane:
Quidquid delirant reges plectuntur Achivi.
Neque ratione caret, quod Hesiodus conqueritur:
ὄφρ' ἀποτίσῃ
δῆμος ἀτασθαλίας ▸

,
impia regum
Ut peccata luat Populus.
Fitque hoc ipsum Deo auctore, qui non raro ob Principum delicta populum punivit, cuius rei insignia sunt exempla. Beati Iustini est: πικροτάτη τιμωρία τῶν ἡμαρτηκότων ▸ τιμωρία τοῦ λαοῦ: acerbissima peccantium Principum paena est paena populi. Ambrosius etiam: Regum lapsus paena populorum est: sicut enim eorum virtute servamur, ita etiam eorum errore periclitamur.

Deinde vero obligatur respublica ex facto civis, non quidem simpliciter, sed si ipsa ius non reddat; ita enim litem facit suam. nam et ratum habendo non minus quam mandando obligamur.

▸ ▸civitas ▸non alieno ex facto ▸, ▸, non modo quia ius suum consequi alterum impedit, verum etiam quia peccat adversus ▸, quae externis non minus quam civibus iudicia iusta reddenda indicat.

Certum autem est eum qui non prohibet id quod prohibere et potest et debet ad id quod interest teneri. Et hoc cum in debitis caeteris tum et in paenariis locum habet. Quo et Hesiodus respicit: πολλάκι καὶ ξύμπασα πόλις κακοῦ ἀνδρὸς ἐπαυρεῖ·
Saepe luit populus poenas unius iniqui.
Quod egregie Proclus explicat: ὡς ἐξὸν κωλύειν μὴ κωλύουσα τὴν τοῦ ἑνὸς πονηρίαν: quia civitas cum prohibere possit unius malitiam non prohibet, additque exempla duo alterum illud quod et Horatius annotavit▸

Ex initio Iliados de Agamemnone: alterum vero▸ de Graecorum classe exusta Unius ob noxam et furias Aiacis Oilei. quia scilicet populus non demonstrarat indigne se ferre illorum flagitia. Hinc expiationes.

Sed nos ▸

Sacris in litteris argumenta habemus admodum illustria Deo hoc placere, ut impunita singulorum peccata a populo luantur.

Praeterea vero ex facto reipublicae cives singuli obligantur: ▸

▸ illud ▸ aequitati consentaneum, ut cum ex ea societate commoda captemus etiam incommoda patiamur. Varia hac de re iuris civilis interpretes: sed ex iure civili.

▸

non minus a singulis rempublicam constitui, quam a republica magistratum: itaque eodem modo teneri, etiam cum de ▸ agitur, ▸( Nam capita civium innocentium absit ut rei publicae delictis obnoxia dicamus, praesertim cum ipsa per se puniri possit. Nam et capite minui potest cum fit tributaria quod divino iure constitutum est, et perimi quodammodo,▸ πόλεως γάρ ἐστι θάνατος ἀνάστατον γενέσθαι· Mors est urbis vastari funditus: quod Carthagini aliisque accidit quibus hostile aratrum impressum est dissolutumque corpus civitatis.)

▸

subditis expeti posse, ut quibus sublatis tollatur etiam respublica.

Et haec est sola ratio quae Repressalias sustinet non proximis duntaxat saeculis sed priscis etiam gentibus usurpatas pignorationum et ἀνδροληψιῶν vocabulo: quod enim civis mihi debet, hoc debet respublica ius non reddens, et quod respublica hoc cives singuli: ▸quod Bartolum non fefellit.

Breviter, EATENUS BELLUM AB AGENTIBUS VOLUNTARIE IUSTE GERITUR QUATENUS ID IUS MANET QUO DE AGITUR INTRAQUE PERSONAS EI IURI OBLIGATAS.

Hoc ipsum subiectis speciebus clarius explicari potest, praesertim in subditis hostium

, de quibus maxime disputari solet inter iuris bellici auctores.

Ad corpus ▸

quod attinet, offendi ex legibus primi ordinis, quae animum adversarii non respiciunt, subditi hostium omnes possunt, qui iuris nostri exsecutioni resistunt, scientes sive ignorantes. faciunt enim iniuriam quamquam non iniuria.

Hoc divina lege expresse confirmatur, quae in expugnatione ▸

urbis puberes omnes interfici iubet, quorum multi non possunt non esse innocentes.

Idem contra in urbis defensione erit: nec reus est mortis alienae, qui cum suae possessioni murorum ambitum circumduxit, aliquis ex ipsorum usu percussus interiit: Augustino auctore. Quodsi erunt nonnulli, qui ab hostium ▸

separari possint neque exsecutionem nostram impediant, his sane quod ad corpus attinet omnino parcendum est. Cicero: tum ii qui armis positis ad imperatorum fidem confugiunt, quamvis murum aries percusserit, recipiendi sunt.

Nec alium sensum habet, ▸

virorum quidem eruditorum sententia id quod Celsus scripserat, recipi a nobis transfugam iure belli, eum ▸ scilicet qui hostium partes deseruit.

Sicut autem in dedita urbe omnibus, ita in ea quae expugnatur, quantum fieri potest illis ▸

, quorum corpora exsecutioni nostrae non obstant, aequitas praecipit, et lex Divina certissima aequitatis magistra. Negat igitur Seneca in Tragoedia feminam hostis nomen capere. Negat se Camillus arma habere adversus eam aetatem cui etiam captis urbibus parcitur. Et Alexander: Cum captivis et feminis bellum gerere non soleo: armatus sit oportet quem oderim. Et merito de captivo adiicit Hostem pugnantem, inquit Theologus, necessitas deprimat non voluntas. Sicut bellanti et resistenti violentia redditur, ita victoriis capto misericordia debetur, maxime in quo pacis perturbatio non timetur.

Unde et apud Euripidem Eurystheus negat puras fore eius manus qui ▸

non parceret cui belli fortuna pepercisset.

Eodem fere loco agricolas haberi convenit, inermes scilicet et qui patentes campos inhabitant, paratique sunt armis cedere. Nam in istos quorsum saeviatur, cum non sint belli mora, sed, ut ▸

dicebat, praeda victoris?

Et haec quidem de subditis bonae fidei, hoc est qui ▸ nullam admisere, dicta sunto. Nam nocentes ▸ puniendi sunt▸ ex lege quinta: cuius legis ius non item sicut alterum illud cum victoria cessat, quod cuivis paulo rem penitius introspicienti patet. Isti igitur etiam corpore poenam subire debent, si modo delictum tale supplicium desiderat: qua in re non aliud in bello, ▸ in forensi iudicio statuendum est.

Gylippus in oratione contra captivos Athenienses apud Siculum ab his qui malitia et cupiditate sua in clades inciderunt frustra fortunam accusari dicit, frustraque affectari supplicum nomen. Servari enim ista praesidia hominibus, quorum cum purus esset animus sola fortuna peccavit. Nam qui istius essent iuris auctores, infelicibus misericordiam, per iniustitiam delinquentibus poenam prop[os]uisse: Deinde concludit: διόπερ ἑκουσίως ἑλόμενοι πόλεμον ἄδικον εὐψύχως ὑπομενόντων τὰ τούτου δεινά: quare cum BELLUM INIUSTUM SPONTE incaeperint, ▸

eius

eiusdem

infortunia fortiter ferant. Eumdemque in sensum Themistius deberi dicit casui veniam, errori castigationem, iniquitati paenam. In tertio autem genere eos ponit, qui rebellionis fuerunt auctores, in secundo, qui impetu quodam belli abrepti sunt, in primo, qui parti ▸ succubuerunt.

Ad hunc igitur modum victor Iudicis nactus potestatem animadversionem temperabit.

Et de corpore hactenus. Ad bona vero quod attinet, cum satis alibi sit explicatum eripi ea posse ad propulsandum periculum, quod vitae aut rebus imminet, acquiri vero ex causa debiti, quorum illud ex ▸

ordinis hoc ex tertii legibus descendit, quid hic in subditis statui debeat visu non est difficile. Subditos enim quatenus ius nostrum etiam innocentes impediunt, bello subiici ante dictum est. Facultatibus autem suis impediunt nos omnes etiam qui ipsi non militant, cum tributa conferunt, ▸ quae nos in vitae adducunt discrimen, neque tantum ▸ nostra recuperare, sed ▸ cogunt amittere. His igitur ▸ sunt, si modo aequum non est nos cum iuri nostro insistimus eius rei paenas ferre: neque distinguenda est subditorum conditio, cum hae leges, ut aliquoties repetivimus, animum adversantis non respiciant, sed factum.

Sed non ipsis duntaxat extorqueri, verum et nobis easdem res applicari posse ita colligitur, quia sive ab illis subditis raptae sunt, quos aut ob noxam

aut causam quamvis aliam obstrictos nobis privatim habemus, nihil est iustius quam armis repeti quod aliter non potest, sive respublica est quae in nos deliquit, aut alio nomine in aere est nostro, cum iam constet subditorum ▸bona pro republica obligari, quominus et haec in solutum capi possint nihil vetat: dum tamen amplius nihil sumatur quam nobis debitum est, in quo et damnorum restitutio et sumtuum continetur.

Omnes igitur subditi

spoliari poterunt: occidi non item: Nam ▸ periculum nostrum adspicimus, multi sunt, qui vi corporis nobis ▸nihil obstant, quorum ideo corporibus vim aliquam inferri nihil profuerit: at bonis nemo non hostium nobis nocet, ut maxime non velit.

Sin ad ius crediti convertimur, obligata sunt pro republica subditorum bona, non autem corpora. Unde et in Repressaliis cum ereptio rei permittatur, prohibetur offensio personae. Non valet igitur ductum a rebus ad personas argumentum. Non enim cui minus aliquid licet statim et quod maius est permittitur.

Huius autem sententiae, quanquam rationes minus apud alios exploratae sunt, auctores habemus et Theologos omnes et Legumperitos: Tradunt enim id quod dicitur praedam iusto bello capientis fieri de bonis intelligendum non eius modo qui iniuste pugnat sed omnium ipsius subditorum ▸

donec iuste pugnanti de debito suo vel iniuria vel offensione illata, vel damno sibi suisve dato atque eo quod intersit omnino satisfactum sit, hostisve paratus sit satisfacere; aut iuri se pariturum offerat.

Neque de caetero hic spectari num persona sit innocens ▸

Hispanos Covarruvia testatur. Et alter Hispanus, si hostes nolunt restituere res iniuria ablatas et non possit qui laesus est aliunde commode recuperare potest undecunque satisfactionem capere, sive a nocentibus sive ab innocentibus, ita ut non MERCATORES, non agricolae excipiantur.

Ita ille: quod autem alii hac etiam in parte navigantibus et mercatoribus temperandum putant, id ita ipsi explicant, ut navigantes eos comprehendant qui vi tempestatis alienum in littus abripiuntur, et mercatores externos duntaxat, publicasque ad nundinas venientes. ▸

Mercatoribus autem subditis ne Repressaliae quidem abstinent.

Et haec vera sunt, nisi aut personis quibusdam, aut ordini hominum

sit promissa securitas, pactis aut tacito usu, propter fidem scilicet de qua mox agemus. Ita legimus Indos agricolis pepercisse. Et in concilio Lateranensi praeceptum ut presbyteri, monachi, conversi, peregrini, mercatores, rustici, euntes vel redeuntes, vel in agricultura existentes, et animalia quibus arant, et semina portant ad agrum congrua securitate laetentur. ▸ doctores usu hodierno receptum negant: neque vero causam perpetuam habet.