A full and critical edition of the text of Hugo Grotius' De Iure Praedae Commentarius (IPC) as preserved in the single extant manuscript, Leiden UL, BPL 917.

Jan Waszink <j.h.waszink@law.leidenuniv.nl>

Next Page Start Previous Page Additions/Deletions First Finished Version Finished Version

Ac primum nullam hic esse vim loci in quo quispiam deprehenditur satis perspicuum est. Locus enim ipse causa obligationis non est. Obligatos autem esse oportet, quos liceat spoliare. Subiacent igitur bello inquilini, si modo pars sunt reipublicae adversariae, non minus quam alii subditi.

Pars autem, quod hanc quaestionem attinet intelligi debent, qui eo sunt iure ut ad tuitionem eius reipublicae et tributa conferenda compelli possint.

Quod ad mercium travectores attinet, exploratum est apud Theologos et Iuris consultos obligari neminem ex damno post factum suum secuto nisi qui causam dederit: neque ex damno quod ante factum suum accidit, nisi qui causa fuerit impediendae restitutionis. Neque sufficit causam dedisse quomodocunque, sed ut ▸

aut saltem culpa adsit requiritur.

Qui igitur arma aut alia quaevis quae proprium in bello usum habent hosti transmiserit, iustum bellum gerenti eatenus obligatur, quatenus videri potest aut damno insequenti causam dedisse, aut ▸

quod ante datum erat satisfactionem impedivisse. Cum enim factum ipsius bello sit accommodatum non est extra culpam, qui causae iniustae, quamvis imprudens astitit: similis illi scilicet qui debitorem misericordia motus carceri exemit, aut reo fugam monstravit, aut in causa †................. patrono, quos omnes ad restitutionem simpliciter obligari constans eruditorum sententia est.

Sin merces eiusmodi fuerint, quae per se bello non inserviunt, sed tamen parti iniustae belli in longum ducendi praestant occasionem, si quidem travector scire hoc debuit, idem dicendum est. Alioqui non est putandus in culpa esse, nisi a republica iustum bellum gerenti hoc ipsum illi cum iustitiae demonstratione denuntiatum sit.

Quanto igitur plus damni ob talem operam contigisse Iudicabitur,▸ , quo minus hostis iuri parere cogeretur, intantum praeda ad satisfactionem procedet, sine ullo novo iudicio, cum istud ipsum belli quaedam sit consequentia.

Haec autem omnia ita in genere vera sunt, ut tamen semper praevalere debeat id quod inter gentes, de quibus agitur, communi ▸

iure receptum est.Sed ut ad quaestionem de subditis redeamus, collecta fuit sententia ▸quam memoriae his verbis infigamus: IUSTE CORPORA LAEDUNTUR SUBDITORUM QUATENUS DELICTO MERENTUR, AUT QUATENUS INNOCENTES EXSECUTIONEM IMPEDIUNT: PRAEDA AUTEM IUSTE CAPITUR AC OMNIBUS AB OMNIBUS ET SEMPER USQUE AD DEBITI SUMMAM.

De legibus secundi ordinis quatenus cum belli administratione concilientur, vidimus. ad regulam tertiam vocamur.

Quidquid igitur promisimus, quod quidem in nostra fuit potestate, id cum damno etiam nostro praestare debemus. Neque hoc pugnat cum lege secunda: Nostro enim arbitrio res nostrae subiacent, earumque dispensatrix est regula quam dixi tertia: quod ex his quae in principio dicta sunt clarius intelligitur. Si igitur ius gentium spectemus, non civile aliquod, omnino hosti fides servanda est, ut docet Tullius, etiam perfido, ut Ambrosius: quod ita intelligendum est nisi ab eo ipso contractu ex quo fides postulatur, hostis prior recesserit: cum enim mutua sit obligatio, quasi ▸

polliciti defecisse videbitur.

Hoc uno excepto
optimus ille
Militiae, cui postremum primumque tueri
INTER BELLA FIDEM.

Ita ut nec metus accipienda sit excusatio, cum etiam qui mali vitandi causa quicquam promisit negare non possit hoc se quam alterum maluisse. Voluntas igitur hoc modo coacta voluntas est, et adversario significata obligat.

Qua in parte theologorum magis sententiae, quam iurisperitorum ▸

est. Illi enim rationem sequuntur naturalem: hi vero instituta civilia, quae utilitatis alicuius causa permittunt saepe, quod alioqui facere non ▸licet.

Voluntas autem non federibus tantum et pactis, sed tacitis etiam indiciis astringitur. Si quis igitur praesidia alicuius intrat, ita ut sub ipsius sit possessione atque potestate, is ▸

partem quodammodo facit eius corporis, et nihil se contra eius salutem statumve imperii machinaturum silentio satis profitetur.

Ita proditores et immissos sicarios, multoque magis veneficos detestamur, hoc etiam sensu ut non minus iubendo quam exsequendo delinquatur, eademque culpa et emtorem scelerum teneat et venditorem. Videmusque haec talia veteres Romanos numquam usurpasse.

Caeterum belli insidiae iustae sunt omnes quas prudens hostis non immerito metuat, et in quibus nulla est amicitiae simulatio. Cum quis iustum bellum susceperit utrum aperte pugnet an ex insidiis nihil ad iustitiam interest. Et hactenus Ulpiano

assentimur bonum esse dolum qui ▸adversus hostem usum habet. Quod igitur modo diximus iuste geri bellum ab his qui sponte gerunt, ▸ intra ius manet, et intra personas iuri obligatas interpretationem hanc recipit sive additamentum ET QUATENUS FIDES PERMITTIT.

Nunc ▸

subditi iuste bellum gerant explicandum est: neque enim ab illis suscipi satis patet. Materia belli voluntarie agentibus ipsum ius fuit: subditis praeceptum superioris: ut igitur illis ius, ita his praeceptum egredi tuto non licet. Legum enim convenientia, ut alibi ostendimus ratione subditorum in ea opinione consistit, qua superiorum iussa congrua iustitiae arbitrantur. Hoc autem illos tueri non potest cum mandati fines non observant. Eatenus igitur iuste bellabunt quatenus mandatum accipiunt: non enim idem omnibus iniungitur. Et bona quidem in bellorum usus conferre commune est omnium. Corporis autem ministerium bello adhibere, quod militare dicitur, non omnes iubentur: neque sane expedit. Ordine enim et dilectu opus: sicut et rerum iudicatarum exsecutio non penes unumquemque est, sed penes eos duntaxat qui iussum acceperunt.

Fit autem hoc aut nominatim, aut inter caeteros, ut ita dicam,▸

hoc est per evocationem ut in tumultu, quo celebris illa vox consulum spectat, Qui rempublicam salvam volunt me sequantur. . Neque tantum ἀμέσως sive directe sed ἐμμέσως perque interpositam personam. Ecce enim respublica aut Princeps belli ducem legit, qui accepta potestate constituit tribunos et centuriones, et hi militem legunt.

Sine mandato autem iuste non militari Cato satis intellexit, qui filium missum factum monebat ut caveret ne praelium iniret, nisi novo militiae sacramento obligatus: ▸

neque enim ius esse, qui miles non sit, pugnare cum hoste.

Vis autem haec mandati in singulis etiam actionibus spectatur. Peccant igitur milites qui nulla ducum auctoritate populationibus et incendiis grassantur. Quin olim punitos etiam scimus, qui iniussu imperatorum adversus hostem rem quamvis bene gessissent: ▸

laudatur Cyri ille miles, qui strictum iam ensem in praelio repressit, simul receptui signa cecinerant. IUSTE igitur BELLUM EATENUS SUBDITI GERUNT QUATENUS SUPERIOR IUBET.

Hoc si in actionibus singulis verum est, etiam in praeda obtineat necesse est, quae ut ex bello nascitur ita ius sequitur belli. Cum ergo bella respectu subditorum iusta sint utrinque, uti ▸

est, quae probabili superiorum imperio geruntur sequitur et praedam utrinque ▸ atque etiam licite retineri. Cur enim magis rapinae conscientia gravetur, qui ▸rem hostilem ▸ republica aut magistratu accipit, cum illis donandi ius esse putet, quam caedis, si quem iisdem iubentibus occidat? An si rem sententia publicatam a fisco emam nihil mihi de eius sententiae iustitia necesse erit inquirere, in bello autem non idem observabitur?

Recte igitur theologi affirmant eum qui bona fide pugnavit tuto etiam quod ad conscientiam attinet res bello captas ▸

detinere et, quamvis postea de belli iniustitia erudiatur ad ea tamen quae consumsit restituenda non teneri: Semper enim hoc privilegium bonae fidei possessoribus competit, quo nomine cum omnes comprehendamus qui rem a non domino acceperunt quem dominum putabant eo titulo qui ▸ dominium transtulisset, subditos illos non possumus excludere. Datur enim praeda subditis, ut alibi dicemus, publica concessione, et velut dono: qui iustus est titulus.

▸

Quisquis autem rempublicam aut magistratum iuste bellum putat gerere, simul etiam ▸ ius illis competere putat in bello capta: Nam et hic acquirendi dominii modus est, omnino similis ei qui fit per rem iudicatam. si enim iuste pugnaret ▸ iudex in hostes etiam externos constitueretur. Et hic igitur convenit quod dicere solemus iuste eum possidere qui Praetore auctore possidet. Sicut igitur bellum ita et DEPRAEDATIO RERUMQUE CAPTARUM DETENTIO SUBDITORUM RESPECTU EX UTRAQUE PARTE IUSTA DATUR: PRAECEDENTE SCILICET IUSSU CUI RATIO NON REPUGNET.

An vero utrinque et dominium

quaeratur inquisitione indiget.

▸

ausim affirmare ▸iure gentium primario quod ex natura defluit hoc ipsum non contingere. Neque enim opinio cuiusquam eousque sufficit ut domino nolenti dominium auferat: unde nec praescriptiones eo iure receptas verissima sententia est.

Sed ▸

defendi potest iure gentium secundario, quod esse sui origine civile diximus, idem illud procedere. Videntur enim populi conscivisse, ut bello capta utrinque capientium fierent, nec eius rei deesse rationes. Diligentius enim rempublicam defendunt cives, bellique onera promtiores sustinent rei privatae vinculo cum spes quodammodo praecisa est semel amissa recuperandi. Nec reipublicae quicquam abscedit, cui aut victae ius foret inane sine viribus, aut victrici ▸ caetera quae in dominio hostium fuerunt etiam bello erepta acquirerentur.

Magnum autem huius rei argumentum est, quod facta pace de quibus non

convenit ut redderentur haec ut belli praemia penes possessores manent. Videtur igitur cum ▸ pactione efficiendum sit ut recipiantur ius commune in contrarium praecedere. hoc autem aliud esse non potest, quam ex tacito civitatum consensu.

Et sane haud scio an ulla sit natio, quae aliter existimet. Fuit ista doctissimi Fulgosii sententia, quam Iason sequitur.

Romani quidem observantissimi aequitatis apertius hoc ipsum constituerant, quam ut dubitatio ▸

relinqueretur. Ne pontificii quidem iuris interpretes dissentiunt. Unde sequi videtur subditum qui ▸ bellum gessit bona fide etiam si postea discat bellum iniustum fuisse ad restitutionem eorum quae ex praeda obtinet nullo modo obligari: quod enim semel recte mihi quaesitum est id ut meum esse desinat nisi facto meo contingere non potest.

Cui simile est, quod

si quis rem alienam bona fide usucepit, is iustus fit dominus, non quia in tempore vis ulla est dominii adiiciendi, sed quia lex civilis ius facit qua si quis utitur iniustus aut irreligiosus dici non potest: adeo quidem ut a plerisque recte traditum putem eum qui bona fide praescriptionis tempora implevit ex mala fide sequenti ne in conscientia quidem obligari: iam enim ex lege dominium habet.

Quod autem Ayala Hispanus voluit etiam cum liquido de iniustitia belli constat, capta tamen acquiri id mihi nullo modo probari potest: nam ▸

esse legem qua hoc introductum sit, ▸ si foret tolerandam ▸puto cum et ratione nulla nitatur et ad peccandum homines invitet. ▸