A full and critical edition of the text of Hugo Grotius' De Iure Praedae Commentarius (IPC) as preserved in the single extant manuscript, Leiden UL, BPL 917.

Jan Waszink <j.h.waszink@law.leidenuniv.nl>

Next Page Start Previous Page Additions/Deletions First Finished Version Finished Version

non possis. Item siquis

rem habeat meam, nec pretium restituat, idemque fugam adornet, ita ut nulla spes sit ad iudicium revocandi, hic cum cesset illa quam dixi lex de iudiciis ad sextam veniendum est quae vult bene facientibus bene fieri, sive damnum lucro compensari: neque lex quarta quae alienum vetat occupare impedimento erit quominus tantundem recipiam, quod mihi ad vitam conducat, iuxta legem secundam. At simul ac cessat praesens illud mortis aut iacturae periculum, leges iam non pugnantes simul servari necesse est. Quid ius sit vidimus: unde iniuria etiam noscitur, generali scilicet notione ut id significet quicquid non iure fiat. Qua igitur actione ius ad eum, cui secundum regulas ac leges competit, perducitur, haec iusta ▸: quae secus iniusta. Sed ▸ ab animis ▸ ita ▸ in corporibus. Haec dicatur exsecutio. Corpus autem homini tributum est debile et infirmum, unde instrumenta ▸ extra corpus adiecta sunt quae corpori inservirent. Arma haec vocamus: quibus iustus ad tuendum et acquirendum, iniustus ad offendendum et eripiendum utitur. Armata in armatum exsecutio, bellum dicitur: BELLUM. IUSTUM. INIUSTUM. iustum quidem iuris, iniustum autem iniuriae: Publicum, PUBLICUM. quod ex voluntate reipublicae fit, quibus verbis etiam magistratus, puta Principis, voluntas comprehenditur: . CIVILE. EXTERNUM Privatum, quod aliter. PRIVATUM. Id autem alii non tam bellum quam rixam dicere maluerunt: Praeda ▸ PRAEDA. per bellum acquisitio.

▸

ARTICULUS I. AN BELLUM ALIQUOD IUSTUM SIT
ART. II. CHRISTIANIS
ART. III. IN CHRISTIANOS
ART. IIII. OMNI IURE.

De praeda igitur dicturis primum belli quaestio expedienda est, possitne scilicet bellum aliquod iustum esse. Hoc sane ut controversum esset, nemo fecit, qui non idem divinarum literarum magnam partem, et summum aeterni numinis beneficium civilem ordinem ac magistratuum iura everteret.

Quo in numero Manichaei quondam fuerunt, et sunt hodieque alii, qui Manichaeorum plerosque errores novo sub nomine revocant. Sed illorum cum in caeteris tum et in hac parte inscitiam refutavit olim Augustinus: neque nostro saeculo defuerunt, qui resurgentem istam fanaticorum hominum ▸

superstitionem certissimis argumentis retunderent.

Nobis non tam illi refellendi videntur, quam confirmandi alii, qui cum idem non profiteantur cur tamen diversum sentire debeant rationem non satis intelligunt. Sic igitur demonstrabimus. DEMONSTRATIO ARTIFICIALIS ARTICULI. I Qui finem vult idem vult ad finem necessaria. ▸

Vult autem Deus ut nos tueamur, ▸ ad vitam ▸ quod nobis debitum est consequamur delinquentes puniamus, rempublicam pariter defendamus eiusque iussa sive etiam magistratuum imperia exsequamur, ut leges supra positae ostendunt.

Haec autem interdum sunt, quorum causa bella suscipiuntur, atque geruntur, et talia quidem ut saepenumero ea ipsa sine bello consequi non possimus: ▸

quod belli definitio supra posita demonstrat, et ipsa rei evidentia ▸ patet multos esse homines sanguinarios, rapaces, ▸, maleficos, patriae proditores imperiique detrectatores, et hos quidem validos atque armatos, ▸ Quaedam igitur bella vult Deus: Quicquid autem Deus vult, id iustum esse nemo negabit. Et bella igitur quaedam iusta sunt, sive bellare licitum est. ▸ ▸ Nec est quod contra haec dici possit. Nam qui bella detestantur aut causas detestantur aut effectus. In causas ut ambitionem, avaritiam, discordiam multa a Theologis et Philosophis severe dicta sunt, qui sane dum iniusta bella accusant, aliqua iusta esse non negant.

At qui bellum damnant ex effectibus eo errore labuntur, qui nimium frequens est, ubi non distinguitur τὸ καθ’ αὑτὸ καὶ τὸ κατὰ συμβεβηκός,▸

Nam strages sane et damna accidunt interdum bello etiam ab ea parte qua iustum est.>Nihil tamen hoc obstat, cum bellantes recta ratione propositam sibi habeant vitae suae rerumque suarum conservationem. Actiones autem omnes ab eo quod per se inest, non ab eo quod foris accedit diiudicandae sunt. Numquam successu crescit Honestum. Itaque nec successu corrumpitur. DEMONSTRATIO ARTIFIC. I ARTIC. II ET III.

Quod autem nonnulli somniant olim quidem licuisse bellum gerere, at post Christi institutionem idem non licere, aut certe inter Christianos non licere, hoc si ita intelligerent, in bello alterius semper partis aliquam esse culpam indignam Christiano nomine, fuerat tolerandum: Nunc cum partem utramque necessario peccare statuunt, nihil est absurdius. Ius enim naturae, hoc est illud quod initio rebus creatis ad earumdem conservationem Deus inseruit, cum divina voluntas immutabilis et aeterna sit, semper et ubique ius est:

Semper, ut apud Sophoclem:

οὐ γάρ τι νῦν τε κἀχθὲς, ἀλλ' ἀεί ποτε
ζῇ ταῦτα.
Non illa nunc sunt, aut ab hesterno die:
Perpetua durant.
Ubique, ut apud Empedoclem:
ἀλλὰ τὸ μὲν πάντων νόμιμον διά τ' εὐρυμέδοντος
αἰθέρος ἠνεκέως τέταται, διά τ' ἀπλέτου αἴης.
Ius illud commune viget lateque patenti
Aethere et immensa positum tellure tenetur.

Est autem ius belli ius quoddam naturae secundum ea quae modo diximus, quod et Iosephus recte exprimit: φύσεως γὰρ νόμος ἰσχυρὸς ἐν ἅπασι τὸ ζῆν ἐθέλειν, διὰ τοῦτο καὶ τοὺς φανερῶς ἀφαιρουμένους ἡμᾶς τούτου πολεμίους ἡγούμεθα. Est enim naturae lex illa quae in omnibus valet, ut velint vivere, idque ipsum est quapropter eos qui manifeste vita nos volunt spoliare hostes censemus. Et sic videmus caetera etiam animantia non pro vita duntaxat, sed pro coniugibus, (ut ita loquar,) pro sobole, pro sedibus proque alimentis naturae quodam instinctu dimicare. Si ergo ius est semper, etiam post ▸

si ubique etiam inter Christianos.

Idem aliter etiam ▸

. DEM. ARTIF. II. ARTIC. II ET III. Quod omnium gentium consensu universali approbatur, id omnibus, inque omnes ius est. Est autem bellum eius generis: quia quod ius est naturae idem est ius gentium necessario, accedente scilicet ratione: quamobrem bella Hermogenianus ad ius gentium refert, et Florentinus tutelam corporis et omnis iniuriae propulsationem.

Vidit hoc Baldus, qui inter Iurisconsultos optime philosophatur, cum dixit armari rationem, quoties iustitia sine armis tuta esse non potest.

Quod si omnibus et in omnes ius est, profecto etiam Christianis in Christianos erit, quandoquidem Christianos hominum numero comprehendi non negamus, et ratio insuper eadem est. Nam Christiani

iniuria afficiuntur, et iniuria afficiunt, interdum etiam armata.

Cum enim Christianos

dicimus professio nominis intelligitur, non vitae imitatio, qua vere Christiani ostendimur. Fratres sumus. esto: at etiam ▸fratrem ardentem in meam necem, et iam tela vibrantem recte, ni fallor, armis repellam. DEM. ARTIF. ARTIC. IV.

Bella igitur gerere nullo iure repugnante concessum est. Iuri enim divino, hoc est naturae et gentium, congruere iam satis apparuit. Quae autem naturae vel gentium iure praecipiuntur,

lege civili tolli ne possunt quidem:

Nam et civis cum homo sit, idem velle debet quod homines omnes, et homo, utpote Dei opificium, id quod Deus per naturam dictat, sequi compellitur. Praeterea non ad singulorum duntaxat incolumitatem, sed ad reipublicae etiam et magistratuum tuitionem bella pertinent. Unde est quod nulla invenitur civitas, quae non aliquid de belli iure habeat constitutum: clarissimi vero legislatores praecipuam operis sui partem in eo consumserunt, ut praemia fortibus, paenas ignavis decernerent.

Et quandoquidem ius Romanum imperii magnitudine et diuturnitate perfectissimum merito habetur, in eo si iurisprudentium auctoritates Caesarumve constitutiones requirimus, integri exstant tituli de captivis et postliminio, de re militari, de veteranis, et alii qui militum privilegia comprehendunt: si Pontificum etiam decreta respicimus, multa sunt vel ab ipsis edita, vel e veterum scriptorum dictis concinnata quae satis diserte bellorum iustitiam declarant. DEM. INARTIFICIALIS I ARTIC. I

Nunc ad divinas auctoritates veniamus: quod quidem genus probandi est ἄτεχνον ▸

, sed tamen longe certissimum. Ut enim per Naturam, ita per Scripturam Dei voluntas nobis significatur, quae est, uti diximus, iustitiae norma.

Bella autem, ut voluntati suae congruentia Deus ▸

ultroque se ▸ et ▸ professus est. Quo spectat et illud Abrahamum primi sacerdotis oraculum, Deo tradente hostes venisse in eius potestatem: et prudentis feminae vox ad Regem: praelia Domini praeliaris.

Imo vel hoc unum quod reipublicae a se institutae istud ▸

satis evincat iustum esse et quoties ratio eadem est caeteris gentibus imitandum.

Rursus et illud inter homines non insanos constare arbitror, ▸

qui actioni cuipiam leges praescribit, actionem ipsam non improbare, Deum praesertim, qui nihil frustra, nihil perperam faciat. ▸ autem ▸ per Mosem Deus edixit, iterumque per Christi anteambulonem in Novo Foedere. Ex quo loco Augustinus, si Christiana, inquit, disciplina omnia bella culparet, hoc potius consilium salutis petentibus in Evangelio diceretur, ut abiicerent arma, seque militiae omnino subtraherent. Dictum est autem eis neminem concusseritis: estote contenti stipendiis vestris. Quibus proprium stipendium sufficere debere praecepit, militare utique non prohibuit.

Et quod modo dicebamus DEM. INART. II ART. I non posse ei cui finis placet, quod ad finem necessarium est displicere, non minus cum auctoritate quam cum ratione coniungi potest. Omnes enim leges, quae hactenus positae sunt sacris etiam literis inscriptae reperiuntur.

Nam qui ▸

iubet, verum nostri amorem primo loco ponit ut πρωτότυπον, ▸cuius ἔκτυπος ▸ sit amor alterius,

Huic ▸

sententiae si praeceptum ▸ Gen. 1 v. 28. et. 29. de dominio quod a Creatore hominibus datum est adiungatur, idem habebimus, quod in lege non tantum prima et tertia, verum etiam secunda et quarta expressum est: Cum vero ▸ ▸ multo magis nos ipsos eripere debemus: Et ▸ iubemur: ergo et ▸.

Leges vero quinta et sexta istis verbis continentur. Mensuram et mensuram, pondus et pondus odit Dominus. Qua vos mensura mensi alios fueritis eadem vobis remetietur. Quae tibi velis fieri, alteri feceris: quae nolis, ne feceris.

Et ▸

Christus ostendit, qui et ▸ ait: quod ipsum in lege veteri eousque expressum est, ut destricte ▸.

Atqui saepe accidit ut nos ipsos resque nostras vindicare, debitum extorquere, paenas reposcere ob adversarii potentiam nisi manu armata non possimus. Bellare igitur licet. Etiam leges caeterae in sacris tabulis fixae reperiuntur, ut cum ▸

nobis ostentantur, primordia intelligimus reipublicae et magistratuum sanctimoniam, cum eos ▸ verbis minime ambiguis Paulus affirmat. Hinc legum civilium vis, hinc iudicandi potestas, quae vel ipso Iesu auctore caelitus datur.

Hinc Divina Sapientia, cuius ἀπόρρωξ▸

illa nostra qualiscunque, sic loquens inducitur: Mihi consilium debetur, mihi officium: mea prudentia est et mea fortitudo. Per me et ipsi Reges regnant, et dictatores iura describunt. Per me imperant imperatores. et Principes terram diiudicant.

Isto autem Pauli dicto quid est illustrius? Omnis anima potestatibus excellentibus subdita esto: neque enim potestas ulla nisi a Deo est, et quotquot sunt potestates, ▸

A DEO

sunt ordinatae. Quisquis igitur potestati resistit, Dei ordinationi resistit. qui autem resistunt, ipsi sibi damnationem acquirunt. Nam magistratus non sunt terrori bonis operibus, sed malis. Vis autem non metuere potestatem? Bonum facito et laudem ab ipsa consequeris. Est enim Dei minister TUO BONO. Sin malum feceris, metue. Neque enim frustra GLADIUM gerit. Dei enim minister est et VINDICTAE EXSECUTOR illis qui faciunt mala. Quare necesse est subiici, nec propter vindictam tantum, sed vel maxime propter conscientiam.

Apud omnes quotquot ubique sunt Philosophi locus non exstat de iure magistratuum praeclarior. Auctorem quaeris? Habes Deum. Finem? Bonum est Tuum. Cum autem ▸

Deus sacrosanctam esse magistratuum auctoritatem, nonne etiam arma probat, quibus illa interdum defendenda est?

An adversus inermes reos porriget illis Deus ultorem gladium, adversus armatos negabit, ut locum habeat illud omnis sceleris invitamentum, quicquid multis peccatur inultum est?

Non debent deterioris conditionis esse qui soli peccant, quam qui delictis suis hoc insuper adiungunt, quod in contactum criminis plures trahunt, apertaque vi adversum leges et pacem publicam insurgunt, quibus non ideo plus iuris est, sed timoris et verecundiae minus.

Sequitur hinc bellum aliquod publicum iustum esse. DEM. INART. III. ART. I. Idque ipsum aliter etiam probatur, quia nemo est qui probet instituta ob finem cui finis ipse non multo etiam magis placere debeat. Tributa nemo nescit bellorum praecipue causa institui.

Verum enim est Taciti illud, neque gentium quietem sine armis, neque arma sine stipendiis, neque stipendia sine tributis haberi posse. Tributa autem solvi Deus et per Christum et per Apostolum ▸

imperat. quare sequitur etiam bella aliqua ut iusta Deo probari.

Addo, etiam Christianorum. Licet enim DEM. INART. I. ARTIC. II. Christianis quicquid ante Christi legem licuit, nec Christus prohibuit. Bella ante Christum iusta fuisse probavimus, et fatentur omnes. ▸

Christus autem ▸ , qualia esse bella diximus. DEM. INART. II. ART. II.

Imo ▸

Christus ▸ ▸ quod quidem ad vitae humanae iustitiam moresque pertineret. sub quo et rem bellicam comprehendimus. DEM. INART. III. ART. II. Quam insuper diserte probatam et ▸ supra citatae satis convincunt.

Iustum igitur bellum aliquod ▸

quidem in Christianos: hoc est qui Christi nomen profitentur. DEM. INART. I. ART. III. Nam ex definitione et ratione oppositorum iustum est bellum in eos qui faciunt iniuriam. ▸ autem ▸ Christo teste: quos consequenter armis persequi ius est.

Etiam DEM. INART. II. ART. III. ▸

hos enim Paulus alloquitur his quae modo adduximus verbis: et forte supplicia haud leviora quam caeteri merentur, quos sanctissimi nominis reverentia ab iniuriis coercere non potuit. paenae autem quaedam sine bello expeti non possunt. Quare sicut inter Hebraeos ▸ ▸ iunctos non modo religionis, sed et reipublicae vinculo iusta tamen bella fuisse certissimum est, ▸ dubitare non convenit.

Illud interim fatendum minime ex officio Christianorum hominum eos facere, qui iniuriis suis armorum praestant occasionem, cum praeter communem totius humanitatis necessitudinem peculiari amoris et concordiae sacramento obligentur. ▸

▸