A full and critical edition of the text of Hugo Grotius' De Iure Praedae Commentarius (IPC) as preserved in the single extant manuscript, Leiden UL, BPL 917.

Jan Waszink <j.h.waszink@law.leidenuniv.nl>

Next Page Start Previous Page Additions/Deletions First Finished Version Finished Version

Neque illi igitur extra culpam, qui aut ▸ metum aut bonorum amissionis praetendunt dum ministros se faciunt cognitae aut creditae iniustitiae. Comes enim iustitiae fortitudo potius quaelibet mala tolerare decernit, quam malo consentire, ut in simili dixit Augustinus.

Cum autem ratio non it in contrarium, etiamsi contineat in se iniuriam, bellum tamen respectu subditorum non est iniustum. Quod locum habere debet etiam in subdito de iustitia dubitante, ut docet contra Adrianum Victoria. Posita enim ▸

est, obediendum ▸ potestatibus, a qua recedere nemo debet, nisi per apprehensionem legis decimae tertiae. Qui vero ambigit, apprehendit nihil. Nec obstat, Quod dubitas ne feceris. Non enim qui dubitat bellum quod imperatur iustum sit necne statim et illud dubitat, an in dubio obediendum sit. Et hoc quidem cum cessat ratio, seu nihil definit. Multo autem magis hoc ipsum dicetur, cum ratio subditorum a bello stat: quod merito plerunque accidit. Ius enim ex facto oritur.

Facta autem, utpote singularia, nec per artem, nec per scientiam cognoscuntur, quae sunt duntaxat universalium. Paucissima autem sunt quae sensibus percipiuntur, quia eodem tempore uno tantum in loco esse possumus. Sensus autem nisi proxima non percipit: nec ullus est alius vere noscendi modus. Hac necessitate humana ratio compulsa ad factorum iudicia regulas sibi quasdam ▸

fabricavit. Hae sunt προλήψεις quaedam, Latine praesumtiones, non ut in disciplinis certae atque perpetuae, sed quales maxime secundum naturam haberi poterant, ut nimirum ex his quae plerumque accidunt similia concluderentur. Nam probationum, quas in iudiciis recipimus, nullae necessario demonstrant: sed omnes ex istis praesumtionibus ὡς ἐπὶ τὸ πολὺ, ▸ originem sumunt.

Principium autem praesumtionum facti hoc videtur esse, quod affectiones illas quae maxime sunt naturales, ut ▸

tum caeteras quae hinc derivantur, rebus cunctis inesse quodammodo sumimus. Hoc ex fonte ▸ sobolis certitudo, possessionis commodum, testium et instrumentorum fides, iurisiurandi auctoritas. Cum autem de singulis bene opinari caritatis regula praecipiat, tum maxime nos ratio et ▸ divinae literae vetant magistratuum esse detractores. Muniti enim sunt maximis praesumtionibus, cum ob iuramentum quod fere solent praestare, tum ob consensum reipublicae et civium testimonia, ita ut si quis de illis secus existimaret, is non ipsos modo perfidiae, sed magnam etiam multitudinem stultitiae damnaret, quae cuncta sunt naturalibus istis, quas dicebam affectionibus contraria. Quod si in caeteris artibus qui unamquamque profitentur periti in ea et diligentes censeri debent, quid obsecro est, cur magistratus, qui iustitiae sunt sacerdotes, non existimandi sint de belli causa sapienter iudicasse? Est enim id officium BONI magistratus. Et cum civibus iudicant talia accidisse ob quae bellum moveri debeat, cur non illis fides adhibenda sit, ut VERUM dicentibus? ▸ Cumque nihil sit quod obstet, quomodo non inferiores leges cum superioribus convenire, ▸ et idem esse, quod magistratus et quod Deus praecipit, par sit credere?

Demonstrata est veritas sententiae eius quae ad multorum conscientias placandas non parum pertinet. Eam Augustinus his verbis concepit. Ergo vir iustus si forte sub Rege etiam sacrilego militet, recte potest illo iubente bellare: si vice pacis ordinem servans, quod sibi iubetur vel non esse contra Dei praeceptum certum est, vel utrum sit certum non est: ita ut fortasse reum faciat Regem iniquitas imperandi, innocentem autem militem ostendat ordo serviendi.

Nos hoc modo: SUBDITIS ID BELLUM IUSTAM HABET CAUSAM QUOD IUBETUR ▸

DUM RATIO SUBDITORUM NON REPUGNET. Eadem vero opera soluta est quaestio altera, quinam a subditis iuste bello petantur. Hostes Romanorum in iure dicuntur quibus Populus Romanus bellum decrevit. Et ubique subditi iuste in illos bellum gerunt, in quos geri respublica magistratusve praecipit:

Sed hic gravi quaestione implicamur. Supra enim diximus in bello per se iniusto subditos nescientes tamen iniuriam facere, et sic recte bello peti. Hic autem dicimus eosdem nescientes iuste facere

. Qui autem iuste ▸ facit, iure etiam et ius facit. Idem autem ius esse et iniuria non potest, cum sint haec contraria. Sed verum est iuste eundem et iniuste agere non posse, cum utrunque istud agentis animum respiciat, in quo contrariae ▸ circa rem eandem simul esse non possunt. Ius autem facere et iniuriam pariter idem potest, sed non respectu eiusdem. Actiones enim ▸ ab eodem procedentes ▸ possunt esse contrariae in diversis patientibus: sicut eadem ignis calefactione mollefiet cera, lutum duratur. Ita cum subditus legitima auctoritate bellum per se iniustum gerit, iniuria haec est, ratione habita eius in quem sumuntur arma, ius autem si imperantem consideres. Neque vero ius tantum, sed etiam iustitia, cum ut supra ostendimus, virtus subditi respicere debeat imperantem.

Clarior res fiet ista argumentatione. Quod quis omittens iniuste faceret, hoc ipsum non omittens iuste facit. Iniuste autem faceret subditus si iubente magistratu bellum quod ipse nesciat iniustum ▸

nollet gerere. . Miles enim (ut apud Augustinum est) cum obediens potestati sub qua legitime constitutus est hominem occidit, nulla civitatis suae lege reus est homicidii: imo nisi fecerit reus est imperii deserti atque contempti. Quod si sua sponte atque auctoritate fecisset, in crimen effusi humani sanguinis incidisset. Itaque unde punitur si fecerit iniussus, inde punietur si non fecerit iussus.

Sequitur ergo iuste facere subditum cum bellum gerit quod non existimat iniustum esse etiamsi eo ipso alteri fit iniuria. Neque vero hoc mirum videri debet. Nam et iudex, qui reum insontem legitimis tamen convictum probationibus condemnat iuste facit: id enim facit, quod nisi faceret peccaret. nec eo tamen minus fit innocenti iniuria. Simile dici potest de exsecutore capitalis sententiae: tenetur enim exsequi nisi persuasum habeat iniustum esse quod imperetur. Et quanquam his casibus error aliquis in ratione accedat, is tamen actionis iustitiam non vitiat, cum ut Scholastici tradiderunt voluntas conveniens erranti rationi in his demum mala sit, quae scire tenetur.

Multae autem sunt bellorum iustae causae quas vulgo indicari non expedit: neque oportet privatum hominem in ea re esse curiosum: Nam si cunctatio permitteretur, dum causam singuli examinarent tempora resistendi hostibus proderentur. Potest huc referri: Is damnum dat, qui iubet dare. Eius vero nulla culpa est, cui parere necesse est. Et alterum Liber homo si iussu alterius manu iniuriam dedit actio cum eo est qui iussit, si modo ius imperandi adfuit. quod si non habuit cum eo agendum est qui fecit.

Scite igitur Panormitanus sententiam Hostiensis contra bellum ita restringit, ut praesumi dicat iustum esse bellum quod a superiore potestate indictum est: ▸

subditos quotiescunque sic accidit iuste pugnare, nec caedis esse ullius reos.

Hoc autem idem est ac si dicas: IUSTUM EST BELLUM SUBDITIS IN EOS QUOS ▸

BELLO PETI IUBENT RATIONE SUBDITORUM NON REPUGNANTE. Difficilis illa et agitata multum quaestio, possitne bellum utrinque iustum esse ex his quae dicta sunt explicari potest. Nam caetera quae ad iustitiam requiruntur, puta auctoritas, et bellandi modus et animi intentio, quin utrique parti adesse possint nullam habet dubitationem. Omnis autem difficultas in ea parte residet de qua nunc egimus. Nec enim fieri posse videtur ut ei qui ius suum exsequitur tanquam iniuriam facienti ▸ ius sit resistere.

Discrimen igitur habendum est subditorum et imperantium. Nam in ipsa republica seu magistratu belli auctore facilius accidet ut iniuria utrinque quam ut ius inveniatur, ut si cum quinque debeantur alter decem petat, alter offerat nihil. Nam idem hic est quod in contrariis effatis, quae simul falsa esse possunt, simul vera non possunt. Illud quidem contingit ut in iure aut facto Principes labantur: et sit quidem error excusabilis: sed hoc ipsum in foro si contingat non eo ▸

dicetur iure litigatum. Nam in his qui voluntarie agunt, ut iuste agant, necesse est actionem in se legibus esse convenientem. Quapropter EORUM QUI VOLUNTARIE AGUNT RESPECTU BELLUM EX UTRAQUE PARTE IUSTUM ▸

Caeterum administros tantum si consideres, quominus bellum utrinque iustum esse possit nihil impedit. Omnis enim iustitiae causa consistit, non in re una, sed in iussu diversorum ▸

imperantium contrario, et ipsorum opinione. Facta autem diversorum contraria se mutuo non impediunt: sicut et opiniones contrariae, et utraeque probabiles, eadem de re hominibus diversis incidunt.
Quis iustius induat arma
Scire nefas: magno se iudice quisque tuetur.

Est

super eodem argumento illud Tullianum: Erat autem obscuritas quaedam: erat certamen inter clarissimos duces: multi dubitabant quid optimum ▸

esset,

esset:

multi, quid sibi expediret: multi, quid deceret: ▸ nonnulli etiam quid liceret. Hi sunt igitur qui Iusti Hostes passim vocantur, isti nimirum qui quod faciunt superioris imperii faciunt decreto. Unde iusti hostes non sunt in republica Tyranni, aut rebelles, extra rempublicam latrones et piratae. Cuius rei causa antehac ▸ satis animadversa est. Sed SUBDITORUM RESPECTU BELLUM EX UTRAQUE PARTE IUSTUM ▸