A full and critical edition of the text of Hugo Grotius' De Iure Praedae Commentarius (IPC) as preserved in the single extant manuscript, Leiden UL, BPL 917.

Jan Waszink <j.h.waszink@law.leidenuniv.nl>

Next Page Start Previous Page Additions/Deletions First Finished Version Finished Version

▸ qui tres statuunt iustas bellorum causas, defensionem, recuperationem et punitionem, ut loquuntur, illam non infrequenter omittunt, quae locum habet quoties quae convenerint non praestantur. Totidem enim esse debent exsecutionum, quot sunt actionum genera, quod ad materiam attinet, quae in bello et iudiciis eadem est. Et ex primo quidem genere raro iudicia redduntur, quia moram istam se tuendi necessitas non permittit: Attamen Interdicta de non offendendo huc pertinent. Secundo ex genere sunt in rem actiones quas vindicationes dicimus: interdicta etiam possessionis gratia comparata. Ex tertio et quarto actiones personales, condictiones scilicet ex contractu et ex maleficio.

Sicut autem in lite sic et in bello quae causae si verae essent iustum facerent ▸

petitoris, eaedem si id ius non habent quod prae se ferunt iustitiam transferunt ad reum seu defensorem. Ut si res nostra a nobis petatur, aut ad id urgeamur ad quod obligati non sumus, aut insontes ad paenam poscamur, hic cum iusta non sit offensio defensionem ex lege prima iustam esse necesse est. Ius autem et hic, sicut in re forensi, non omne ante exsecutionem nascitur. Est enim et hoc ipsum ius id quod ius suum est exsequi: quod in praedae explicatione attigimus. Ex his autem apparet nec dominationis nec libertatis non debitae causa, ▸ iusta arma sumi: quae tamen ▸ eadem parta ante ut recte retineantur, ne bella quidem formidanda sunt.

Quanquam illud non tam iuris quam consilii est, videndum ne ob iniurias leviores temere nos commoveamus, cum eas tolerare minus saepe sit incommodum, quam ista pati sine quibus bellum esse non potest. Vitanda Charybdis, dum ne in Scyllam incidamus. Cui et hoc in foro simile est, quod litigare non quoties ▸

iustum est etiam expedit.

Haec autem quae de Iure diximus non minus ad socios quam ad principales belli auctores pertinent: nam et illi considerare debent, ne cui se bello non iusto immisceant. Nec enim coguntur, cum etiam iure sint irriti contractus ad cuiusvis belli societatem.

Quare HIS QUI ▸ ID BELLUM IUSTAM HABENT CAUSAM QUO ▸ IDVE QUOD ▸ DEBETUR, AUT POENAS MALEFICII EXPETUNT.

Hoc constituto facile et altera quaestio explicabitur. Solet enim materiae loco censeri etiam id quod actioni cuique subiacet, sive id quod patitur: Ut in bello is in quem bellum geritur, hoc est hostis, quanquam id vocabulum non minus actionis quam passionis significatum habet. Sicut autem naturaliter cum agens agit vi caloris sequitur id quod patitur frigidum esse, ita cum appareat eum qui iustum gerat bellum ▸

vi iuris agere necesse est contrario modo affectum esse eum, qui bellum iustum patiatur. Opposuimus autem iuri iniuriam. Iuste igitur bellum is patitur qui iniuriam facit. Augustinus: Iniquitas partis adversae iusta bella ingerit. Theologi etiam suo loquendi modo: Patiens dispositum ad bellum est nolens satisfacere. Sed haec pars ut subtilius explicetur iniuriae explicationem requirit. Iniuria igitur illa quae iuri opponitur tres habet significationes, quas Graeci totidem vocabulis distinguunt: ▸quod non ex Philosophis modo sed ex Ulpiano etiam et Theophilo intelligi potest. Eademque distinctio clare apud Themistium in oratione ad Valentem et apud Diodorum Gylippi verbis reperitur. Primum est τὸ ἄδικον, secundum ἀδίκημα, cuius sunt species ὕβρις καὶ ζημία, tertium ἀδικία:

Ex primo ἄδικον τι πράσσοντες , ex secundo ἀδικοῦντες ex tertio ἄδικοι dicimur. Omnis autem ἀδικία secum habet ἀδίκημα et ἀδίκημα omne τὸ ἄδικον: sed non retro. Nam ista quanquam in eo cui fit iniuria nihil differunt, distinguuntur tamen in faciente. Nam ἀδικία ▸

non est nisi deliberato, ἐκ προαιρέσεως. ἀδίκημα interdum non deliberato sed praecedente tamen scientia et voluntate, hoc est ἑκοντί, ubi nimirum intelligit agens et in quem et quomodo et cur agat, ideoque ipse vult agere. Τὸ ἄδικον autem, quod Scholastici vocant iniustum materiale et formali opponunt, esse potest in iis etiam quae non sponte fiunt, cuius generis sunt infortunia et errores, ἀτυχήματα καὶ ἁμαρτήματα: haec quidem cum initium agendi ab animo est agentis sed ita tamen ut in aliquo fallatur: illa vero ubi initium agendi aliunde, ut si telum manu fugerit, et in coactis. Τὸ ἄδικον omne veteres Iuris Romani auctores Noxam, et id proprie cui abest τὸ ἀδίκημα Pauperiem dixerunt. Animal quod sensu rationis caret ▸ multo minus electionem. ▸ Iniuriam tamen facit. Nam iniuria nomen generale est ut in lege Aquilia, etiam in eo qui nocere noluit. Et forte non errabimus si dicamus τὸν ἄδικóν τι πράττοντα facere iniuriam, τὸν ἀδικοῦντα facere iniuria, τὸν ἄδικον facere iniuriose. Quibus respondent δίκαιόν τι πράττειν, δικαιοπραγεῖν καὶ δικαίως πράττειν facere ius, facere iure, facere iuste. Possunt et haec ad verba Marciani de iudiciis publicis aptari ut dicamus ἄδικόν τι πράττειν eum qui casu, ἀδικεῖν qui impetu, ἀδικῶς πράττειν eum qui proposito delinquit.

Dico igitur nos cum

iniuriam ▸ etiam eam comprehendere quae voluntarie non fiat. quod hoc modo manifestum ▸ Sicut ius esse diximus quod legi primae et secundae, item quod quintae et sextae convenit, ita iniuria est, id quod cum lege secunda aut quarta, item cum quinta et sexta ▸ Nam leges primi et secundi ordinis simplices sunt. Tertii autem ordinis compositae: ideo bis sumuntur. Si quis igitur ▸ somnians, quod Doctores quidam narrant accidisse, aut etiam furiosus, quod accidere quotidie potest, periculum mihi ▸ intentet, dubitandum non est quin vim vi recte repellam, et si non alia superest salutis via, ▸ interficiam. Attamen nihil ille iniuria facit, neque enim tum compos est animi. Satis est quod adversus legem tertiam est id quod facit. Ius enim habeo prohibendi hoc quovis modo ex prima lege quae me mihi etiam prae aliis commendat. Similiter ▸ a bonae fidei possessore res vindicatur. quanquam enim ille adversus legem quartam sponte non peccat, exerceri tamen secunda debet. Potest et aliquis variis de causis aliquid mihi debere quod ipse nesciat, puta si haeres sit. Cum igitur non ▸ solvendo faciat contra legem sextam, etsi non sponte, mihi tamen eius legis usus negari non debet:

Haec autem ut in legitimis actionibus ita in bello ▸

locum habent. In sola lege quinta respectus habetur voluntatis. Itaque delicta nisi sponte commissa non ▸ Ratio est quia malum rependitur sonti pro bono quod non recte percepit: ex malo scilicet alieno. Non potest autem lucrari alterius incommodum quisquam censeri, qui eius non sponte auctor fuit. Huc igitur non omne ἄδικον venit, sed aut ἀδίκημα aut ἀδικία: quae quomodo differentem faciant exsecutionis modum postea ▸.

Illud nunc constat personas eas quae iniuriam quomodocunque faciant bello subiacere, si quidem iuri subiacent. Nam et lex apud Demosthenem est ἐπανόρθωμα τῶν ἑκουσίων καὶ ἀκουσίων ἁμαρτημάτων:▸

Sequitur ergo non eos duntaxat, qui agunt voluntate libera, sed instrumenta etiam, recte hostium nomine contineri:

Illud insuper sciendum est, ▸

in iure diximus, idem ex contrariorum ratione in iniuria obtinere, ut quaedam in ipsa exsecutione oriatur. Nam iustae exsecutioni qui resistit sciens nesciensve iniuriam facit. Aut enim detinet id quod alienum est, aut non facit id quod facere tenetur: quin etiam offendit eum quem offendere non debet. Non igitur tunc duntaxat respublica bello persequenda est, cum ipsa primitus facit iniuriam, aut eius reipublicae magistratus (Facimus enim et hoc quod per alterum facimus:) Sed tunc etiam cum cives qui fecerunt iniuriam ipsa tuetur: Et cives vicissim cum iniuriae auctorem rempublicam ▸aut magistratum propugnant. Quia scilicet leges inferiores ut septima et undecima cum ex regula tertia et quarta oriantur praelatae sex primarum alicui, quae sunt Naturae et Gentium leges, ex regula scilicet prima et secunda, non ius ▸ sed iniuriam.

His constitutis IUSTUM EST BELLUM HIS QUI VOLUNTARIE GERUNT, IN SINGULOS, ET IN REMP[UBLICAM], QUI, QUAEVE; CUIUSVE MAGISTRATUS ▸

INIURIAM FECERUNT: ET IN REMP[UBLICAM] QUAE ▸ INIURIAE AUCTOREM TUETUR: INQUE EORUM OMNIUM, QUI INIURIAM FACIUNT, QUA TALES SUNT, SOCIOS ET SUBDITOS. Proprie ut diximus ius non spectatur in subditorum actionibus, ▸ quatenus isti scilicet agendi principium a se non habent. Subiectum enim iuris ut ante attigimus est voluntas, quae a rationis apprehensione dirigitur, Theologis etiam auctoribus. Instrumenta autem ex aliena agunt voluntate. Sed notandum subditos, quanquam instrumenta sunt esse tamen homines. Homines autem nisi ex sua voluntate non agunt, extra actiones scilicet naturales. Quomodo igitur ista conciliabimus? Hoc modo, subditorum voluntatem regi ab imperantium voluntate, (quod instrumentis convenit) ita tamen ut ratio non repugnet: idque ipsum quodammodo ▸ esse. Exemplum sit in servis, de quibus multa Aristoteles. Nam cum alii omnem virtutem atque adeo iustitiam servo eriperent, alii eandem ▸tribuerent, quae in libero homine est, egregrie distinguit Philosophus, cum dicit non perfectam in servo desiderari, sicut in eo qui imperat, sed eam quae ad usus serviles necessaria est: hanc autem parvam esse. Cum enim servus rationis sit particeps non posse eum omni virtute spoliari, neque vero homini libero adaequari cum non habeat τὸ βουλευτικὸν,▸ Partim igitur, ut dicere occoepi, ratione utitur, partim non utitur, quo illud Homeri mirifice pertinet
Ἥμισυ γάρ τε νόου ἀπαμείρεται ἐυρύοπα Ζεὺς
Ἀνδρῶν, ὁὺς ἂν δὴ κατὰ δούλιον ἦμαρ ἕλῃσι .
Tollitur huic hominum generi pars altera mentis
Ab Iove servilem voluit quos ducere vitam.

Quod autem in servo idem in subditis aliis obtinet: ut in filio: Nam ut inquit ille virtus pueri ὀυκ ἀυτοῦ πρὸς ἀυτόν ἐστιν, ἀλλὰ πρὸς τὸν τέλειον καὶ ἡγούμενον:▸ Et universalis haec differentia est τοῦ ἄρχοντος καὶ ἀρχομένου, ▸ in quo ordine sunt et cives sigillatim considerati. Sunt enim servi legum ut apud Ciceronem est. Omne autem quod imperat est ei quod paret causa virtutis, ut Aristoteles explicat.